ખુશીની સાચી કળા

 ખુશીની સાચી કળા

હમણાં મારી મુલાકાત એક નવમી ધોરણમાં ભણતી છોકરી સાથે થઈ. કોરોનાકાળ પહેલાં તે ભણવામાં ખૂબ હોશિયાર હતી, પરંતુ ઓનલાઇન શિક્ષણના અચાનક બદલાવને કારણે તેણે ભણવામાં રસ ગુમાવી દીધો. હવે તેનો રસ રમતમાં વધુ છે અને અભ્યાસમાં પાછળ રહી ગઈ છે. તે હવે ગ્રેસ માર્ક્સથી જ પાસ થાય છે. એ જોઈને તેના માતા-પિતા ખૂબ ચિંતિત થયા. સલાહકારની સલાહથી તેમણે તેની આંખ અને કાનની તપાસ માટે મને મળ્યા, કારણ કે શંકા હતી કે શૈક્ષણિક અક્ષમતા હશે.

જ્યારે તે મારી ક્લિનિકમાં આવી, ત્યારે એની આંખોમાં કોઈ ભાવ ન હતા, ચહેરા પર એક પણ સ્મિત ન હતું, જાણે એને દબાણ હેઠળ પરીક્ષણ માટે લાવવામાં આવી હોય. મેં હળવા રૂપમાં વાત કરતાં કહ્યું કે મારી નાની દીકરીને પણ વાંચન અને લેખનમાં ખાસ રસ નહોતો. આજે તેણે ગ્રેજ્યુએશન કર્યા પછી સ્ક્રિપ્ટ અને વેબ સિરીઝ લખવાનું શરૂ કર્યું છે. હું એને હંમેશાં કહતી, "તું જે કરો તે કર, પણ એમાં તને આનંદ આવવો જોઈએ. અને જીવવા માટેનો આધારભૂત અભ્યાસ તો જરૂરી છે."

આ વાત સાંભળતાં જ એ છોકરીના ચહેરા પર એક ચમક આવી. એની માતાએ તરત જ કહ્યું, "હાં, મારી પણ બે દીકરીઓ છે. મોટી ભણવામાં ઘણી સારી છે, પણ નાની કેમ આવી થઈ ગઈ છે એ સમજાતું નથી."

એમ જોતાં જોતાં મને સમજાઈ ગયું કે એ માતા બંને દીકરીઓની તુલના કરતી હતી. નાની દીકરીએ ગુસ્સે ભરેલા ચહેરે પોતાની માતાને જોયું. વાતને ઢાંકી દેવા માટે એની માતાએ ઉમેર્યું, "મારી બંને દીકરીઓ ખૂબ સ્માર્ટ છે."

આવો ક્ષણિક પ્રસંગ મને વારંવાર સમજાવે છે કે જે આપણે જોઈએ છીએ એ હંમેશા સત્ય નથી હોતું.

સાચી ખુશીની કળા એ છે કે વસ્તુઓને આપણે કેવી દ્રષ્ટિએ જોઈએ છીએ. આજના વૈજ્ઞાનિક અને ટેકનોલોજીથી ભરેલા યુગમાં આપણે એ ભૂલી ગયા છીએ કે સાચી ખુશી તો પોતાના, પરિવારના, સમાજના અને કુદરતના નિષ્કપટ પ્રેમમાં છે.

થોડા વખત પહેલાં જ હું આફ્રિકા ગઇ હતી. ત્યાં પશુઓ અને પક્ષીઓને નિર્ભયતાથી કુદરતી હવામાં શ્વાસ લેતા જોઈને મને અનોખી શાંતિ મળી. ત્યાંથી પાછી ફર્યા પછી જ્યારે મેં ફરીથી વ્યાયામ શરૂ કર્યો, ત્યારે મારા ટ્રેનરે ખુશીથી કહ્યું, “તમે ઘણા ઉત્સાહથી પાછા ફર્યા છો.” હું હસીને બોલી, “હવે હું ખુશ રહેવાની કળા શીખી ગઈ છું અને એ છે કુદરતી જીવન જીવવું.”

આજની સોશિયલ મીડિયા અને વોટ્સએપ જેવી એપ્સ આપણને દરરોજ શીખવે છે કે શું ખાવું, શું પહેરવું, કઈ કસરત કરવી, કયો બ્રાન્ડ પસંદ કરવો અને એ રીતે આપણે એક અલગ દુનિયામાં જીવવા લાગી ગયા છીએ.

આ બધાથી દૂર, જો આપણે માત્ર પંખીઓ, ફૂલો અને વનસ્પતિઓ તરફ નજર કરીએ, તો લાગશે કે તેઓ આપણને શાંતિ અને આનંદ શીખવે છે. તેઓ રોજ સવારનું સુગંધભર્યું હવામાં જીવતાં શીખવે છે એ જ છે ખુશીની સાચી કળા.

અમે માતા-પિતાઓ બાળકો માટે વધારે જ ચિંતિત થઈ જઈએ છીએ અને અવારનવાર તેમની તુલના બીજા બાળકો સાથે કરીએ છીએ. એ જ છોકરીની માતાએ કહ્યું કે તેની દીકરી બે-ત્રણ ટ્યુશનમાં જાય છે છતાં પ્રગતિ નથી કરતી. આજે એવું માનવામાં આવે છે કે ટ્યુશન વગર સફળતા મળે જ નહીં. પણ એવાં સમયમાં બાળકો પોતાનું બાળપણ ગુમાવી બેસે છે.

મેં મારી આસપાસ બે પ્રકારના પેરેન્ટિંગ જોયા છે એક એ કે જે બાળકને ખૂબ જ કડક નિયંત્રણમાં રાખે છે, અને બીજું એ કે જેમને ફરક જ ન પડે. બંને અતિરેક છે. સંતુલન જ સાચો માર્ગ છે.

સાચી ખુશીની કળા એ છે કે આપણો અભિગમ સકારાત્મક રહે પ્રેમ આપવો, પ્રેમ પ્રાપ્ત કરવો અને સંતુલન જાળવવો. કુદરત આપણને દરરોજ શીખવે છે કે આનંદ આપણાં આસપાસ જ છે ફૂલોના ખીલવા, પંખીઓના ચહકારા, પવનની સરસરીમાં. પ્રાણીઓ પણ નાનાં-મોટાં સંઘર્ષો કરતાં હોય છે, છતાં તેઓ ફરિયાદ નહીં કરે તેઓ સ્વતંત્ર રીતે જીવવા પ્રયત્ન કરે છે. એ જ છે સાચી ખુશી.

જ્યારે હું આ લેખ લખી રહી હતી, ત્યારે નાથદ્વારામાંથી એક યુવક મારી સાથે મળવા આવ્યો. જ્યારે એ ૧૦ વર્ષનો નાનો છોકરો હતો, ત્યારે મેં તેને હિયરિંગ એઇડ આપ્યું હતું. આજે એ એમ.એ. (સંસ્કૃત) સુધી ભણેલો છે અને પોતાની દુકાન ચલાવે છે. ખૂબ આનંદ અને આભાર સાથે મળવા આવ્યો.

હું એની ખુશી જોઈને ભીની થઈ ગઈ. મેં પૂછ્યું: “તારા માટે ખુશીની કળા શું છે?”

એણે કહ્યું, “જ્યારે હું સારી રીતે સાંભળવા લાગ્યો અને સ્વતંત્ર બન્યો  ત્યારે હું સાચે ખુશ થવા લાગ્યો. હવે હું મારા પ્રિયજનોની સંભાળ લઈ શકું છું એ જ મારી ખુશી છે.”

પછી એ ઉમેર્યું: “હું એવી જગ્યા પર રહું છું જ્યાં શ્રીનાથજી છે. શ્રીકૃષ્ણજી પોતાનાં જીવનમાં અનેક લીલાઓ કરે છે, સારા અને ખરાબ બંને પ્રસંગો વચ્ચે તેઓએ ક્યારેય પોતાનું સ્મિત ગુમાવ્યું નથી. મારા માટે ખુશીની સાચી કળા એ છે કે ભગવાનમાં શ્રદ્ધા રાખવી, પોતાને માનવું અને સારા કર્મ કરવાં જેથી આગલું જન્મ પણ સારું થાય.”

એની વાત સાંભળીને હું મૌન થઈ ગઈ અને હૃદયથી સમજી ગઈ સાચી ખુશી એમાં નથી જે દેખાય છે, પણ એમાં છે જે આપણે અનુભવી શકીએ છીએ.