શું આપણે ખરેખર સ્વતંત્ર છીએ?

 શું આપણે ખરેખર સ્વતંત્ર છીએ?

અમે હમણાં જ આપણી ૭૯મી સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી કરી. આપણા સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓએ ખુબ મહેનત કરીને આપણને આઝાદી અપાવી, જેથી આપણે સ્વતંત્રતા અનુભવી શકીએ. પરંતુ, શું આપણે ખરેખર એ સ્વતંત્રતાનો સાર અનુભવીએ છીએ? લોકો કહે છે કે સ્વતંત્રતા એ મનની સ્થિતિ છે, એક એવી ભાવના છે જે જાતિ, ધર્મ જેવી સીમાઓને પાર કરે છે. છતાં આજે પણ આપણે ધર્મના નામે ઝઘડીએ છીએ. આજે પણ આપણે માણસને ધર્મ, જાતિ અને સમાજના આધારે વહેંચીએ છીએ.

આપણા મનમાં દરેક ભારતીય માટે સ્વતંત્રતાની વાત હોય છે, પણ શું આપણે એને સાચે જ અનુભવીએ છીએ? આજકાલ સોશિયલ મીડિયા અને ઈલેક્ટ્રોનિક મીડિયામાં વૈજ્ઞાનિક ક્રાંતિની વાતો કરીએ છીએ, પરંતુ શું આપણા વર્તનમાં એ દેખાય છે? શું આપણે ધર્મ કે જાતિની પરવા કર્યા વગર એકબીજાને માન આપીએ છીએ? અમે ક્રાંતિ, વિકાસ અને ટેક્નોલોજીની વાત કરીએ છીએ, છતાં આપણે હજી વિકસિત દેશ નથી ગણાતા. અનેક વિકસિત દેશોની સરખામણીમાં આપણે હજી ૧૦–૧૫ વર્ષ પાછળ છીએ, જ્યારે આપણા દેશમાં અનેક હોશિયાર મગજ, વૈજ્ઞાનિકો, સંશોધકો છે, જે દેશ માટે કામ કરી શકે છે, જેમ સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓએ આઝાદી માટે કર્યું.

હું મારા વ્યવસાયમાંથી એક ઉદાહરણ આપું છું. શ્રવણ આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં મોટી ક્રાંતિ આવી છે. હવે ડિજિટલ હિયરીંગ એડ્સ અને કોક્લિયર ઈમ્પ્લાન્ટ્સ છે, જે સાંભળવાની સમસ્યાઓને ઉકેલી શકે છે. વ્યક્તિગત જરૂરિયાત અનુસાર કસ્ટમાઇઝ્ડ હિયરીંગ સોલ્યુશન્સ છે, જેથી લોકો સામાન્ય જીવન જીવી શકે છે. છતાં જાગૃતિના અભાવ અને સામાજિક કલંકના કારણે, ઘણા લોકો આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવા હજી સંકોચે છે.

વિદેશોમાં, ઘણા વ્યાવસાયિકો એકસાથે મોટા પ્રમાણમાં હિયરીંગ એડ્સ ખરીદે છે, અને પછી કેટલાક વર્ષો બાદ, ન ઉપયોગ કરેલા ઉપકરણો ગરીબ દેશોને દાન કરે છે. આપણા જેવા દેશો એ જૂની ટેક્નોલોજી સ્વીકારે છે. પરંતુ કેમ? આપણે સ્વતંત્ર છીએ, અમારી પાસે આ ટેક્નોલોજી મેળવવાની અને સ્વયં બનાવવાની ક્ષમતા છે. તો પછી આપણે હજી જૂના ઉપાયો પર નિર્ભર કેમ છીએ?

પશ્ચિમી દેશોની સંસ્કૃતિ અને ટેક્નોલોજીને અનુસરતા-અનુસરતા આપણે એમાં આદત બનાવી લીધી છે. આપણે હવે સ્વતંત્ર બનવા માટે પોતાનું પગલું આગળ વધારતા નથી. અનેક વિકસિત દેશોના ગેર-નફાકારક સંગઠનો આપણાં સંગઠન સાથે સહકાર કરવા માગે છે અને જૂની, વપરાયેલી ટેક્નોલોજી આપવાની ઓફર કરે છે. હું તેને સ્પષ્ટ નકારી દઉં છું, કારણ કે આપણા પાસે નવી ટેક્નોલોજીમાં રોકાણ કરવા માટે સુવિધા અને નાણાકીય ક્ષમતા છે. જૂની હિયરીંગ એડ એક વર્ષ માટે ઉપયોગ કરવાથી અને નવી ડિજિટલ હિયરીંગ એડ પાંચથી સાત વર્ષ માટે ઉપયોગ કરવાથી જીવનમાં કેટલો ફરક પડે છે, તે સમજવું જરૂરી છે.

કોક્લિયર ઈમ્પ્લાન્ટ અને હિયરીંગ એડ બંનેમાં એક જ વાત લાગુ પડે છે. બીજા દેશોમાં સસ્તી કિંમતે ઉપકરણ મળે છે અને આપણે ડિસ્કાઉન્ટની આકર્ષક જાહેરાતોમાં ફસાઈ જઈએ છીએ, પણ એમાં આપણો સમય અને વિકાસ ગુમાવીએ છીએ. વિદેશી બ્રાન્ડ્સ, સસ્તી કિંમત અને સ્કીમ્સ જાણે ખાસ આપણાં જેવા વિકસિત ન થયેલા દેશો માટે હોય, અને આપણે એને સ્વીકારી લઈએ છીએ. આકર્ષક માર્કેટિંગમાં ફસાઈને, આપણે પોતાનો વિકાસ પાછળ મૂકી દઈએ છીએ. આપણે સ્વતંત્ર છીએ એવું કહીએ છીએ, પણ આપણા વિચારો હજી સ્વતંત્ર નથી.

આ તો માત્ર શ્રવણ આરોગ્ય ક્ષેત્રનું ઉદાહરણ છે. આવી સ્થિતિ લગભગ દરેક ક્ષેત્રમાં જોવા મળે છે. આપણે વિદેશી કલાકારોને બોલાવવા કરોડો રૂપિયા ખર્ચીએ છીએ, પરંતુ આપણા દેશમાં સ્વચ્છતા, શિક્ષણમાં સુધારણા, અથવા ગરીબ અને વિશેષ જરૂરિયાત ધરાવતા લોકોને સ્વનિર્ભર બનાવવા માટે એટલો ધ્યાન આપતા નથી. સમૃદ્ધ પરિવારના બાળકો વિદેશમાં અભ્યાસ કરવાનું પસંદ કરે છે, પોતાના સાંસ્કૃતિક રીતે સમૃદ્ધ ભારતીય સંસ્થાનોમાં નહીં. જે પૈસા તેઓ વિદેશમાં ખર્ચે છે, તે જ પૈસા અહીં શિક્ષણ વ્યવસ્થા સુધારવા માટે રોકાઈ શકે.

ભગવાન કૃષ્ણે સમગ્ર બ્રહ્માંડ રચ્યું છે અને તેમનો સુગંધ આપણાં દેશમાં વ્યાપ્યો છે. તો આપણે બદલાવથી કેમ ડરીએ? પ્રગતિ કેમ વિલંબ કરીએ? દુનિયાભરમાં વર્ષોથી અનેક બદલાવ અને વૈજ્ઞાનિક શોધો થયા છે, પણ ભગવાનના કાર્ય અને ભાવના હજી શ્રદ્ધાળુઓના હૃદયમાં છે. આજના યુવાનો કદાચ દૈનિક જીવનમાં એટલું ધ્યાન ન આપે, પરંતુ મુશ્કેલીના સમયમાં, ખાસ કરીને કુદરતી આપત્તિમાં, એ જોડાણ અનુભવાય છે.

હું દરરોજ મારી ક્લિનિકમાં અનેક પ્રકારના લોકોને મળું છું, અને મને લાગે છે કે આપણા દેશનું સૌથી મોટું હથિયાર એ શ્રદ્ધા.  હવે લોકોના મનમાં એ મજબૂત નથી. પોતાના અસ્તિત્વને ઓળખવાની, અને પોતાના સામર્થ્યથી બદલાવ લાવવાની ભાવના આપણા શિક્ષણમાં અભાવ છે. આપણે રાજકારણીઓ, સેલિબ્રિટીઝ અને પૈસાદારોમાં મગ્ન થઈ જઈએ છીએ, અને પોતાના વચ્ચે ઝઘડો કરનારાઓને અનુસરીએ છીએ. આ રીતે, આપણે વૈજ્ઞાનિક દુનિયામાં ફસાઈ જઈએ છીએ, પરંતુ સ્વતંત્ર બનવા માટેના પોતાના મગજની શક્તિનો ઉપયોગ કરતા નથી.

મારી દૃષ્ટિએ, સ્વતંત્રતા ત્યારે સાચી લાગશે, જ્યારે કોઈ ગરીબ વ્યક્તિને ફરી મદદ માગવાની જરૂર ન રહે. જ્યારે હું ભારતીય તરીકે એ હવા શ્વાસ લઈ શકું કે દવાઓ અને જરૂરી વસ્તુઓ મારા દેશવાસીઓએ બનાવી છે. જ્યારે નાણાં, શિક્ષણ કે જીવનની અન્ય જરૂરીયાતો માટે આપણે વિદેશ પર નિર્ભર ન હોઈએ. સ્વતંત્રતા ત્યારે લાગશે, જ્યારે હું મારા દેશની ખામીઓ જાણી અને એને સુધારવા પ્રયત્ન કરીશ. જ્યારે હું મારા દેશની શક્તિ અને નબળાઈ બંને સમજીને એની પ્રગતિમાં યોગદાન આપીશ. સાચી સ્વતંત્રતા ત્યારે જ અનુભવાશે, જ્યારે દરેક ભારતીય પોતાનો જવાબદારો બની, પોતાના દેશ માટે સકારાત્મક રીતે કાર્ય કરશે.