આદર્શવાદ પરિપૂર્ણતા તરફનો માર્ગ કે કલ્પના?

 આદર્શવાદ પરિપૂર્ણતા તરફનો માર્ગ કે કલ્પના?

માનવના મગજ ભાષાનો સ્પર્શ મળતા જ સક્રિય થવા લાગે છે. પરિસ્થિતિ અને માતા–પિતાના સહકાર પરથી બાળક શીખવાનું શરૂ કરે છે. બાળકના જન્મ સાથે જ દરેક માતા–પિતા પાસે કેટલીક કલ્પનાઓ અને સપના જોડાયેલા હોય છે. મોટાભાગના માતા–પિતા ઈચ્છે છે કે તેમનું બાળક સુંદર, તંદુરસ્ત અને સર્વાંગી વિકાસ પામનાર હોય. આજના સમયમાં માતા–પિતા જન્મ પહેલાંથી જ આરોગ્ય માટે સાવચેતી રાખે છે, જેથી બાળકને જન્મ પછી ચેપ, એલર્જી અથવા બીમારીઓ ન થાય. અગાઉના સમયમાં ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ધાર્મિક ગ્રંથો વાંચવામાં આવતા; હવે તો માતા–પિતા “સુપર પેરન્ટ” કેવી રીતે બનવું તેના પર પુસ્તક અને માર્ગદર્શિકા વાંચે છે. તેઓ અન્ય માતા–પિતાની રીતને અનુસરીને પરિપૂર્ણ થવા પ્રયત્ન કરે છે. પરંતુ શું આ હકીકતમાં શક્ય છે? દરેક પરિવારની પરિસ્થિતિ, માનસિકતા અને શારીરિક પરિસ્થિતિ અલગ છે. તો આદર્શ માતા–પિતાનું ચિત્ર આપણે કેવી રીતે ઊભું કરી શકીએ?

હાલમાં મને એક એવી માતાને મળવાની તક મળી, જેણે વિદેશમાં જડવા દરમિયાન જોડિયા દીકરીઓને જન્મ આપ્યો. આ COVID-19 મહામારીનો સમય હતો. સામાજિક જીવન પર પ્રતિબંધ હોવાથી બાળકો હંમેશા ઘરમાં જ રહેતા. તેમની વૃદ્ધિ સામાન્ય રહી, અને એક વર્ષની ઉંમરે તેઓ ચાલવા લાગ્યા. પરંતુ બે વર્ષ બાદ પણ તેઓ વાતચીત શરૂ ન કરી શક્યાં. માતાને ચિંતા થઈ અને તેણે વિદેશમાં તમામ પરીક્ષણ કરાવ્યાં. રિપોર્ટ મુજબ તેમને ઓટિઝમ તરીકે લેબલ કરવામાં આવ્યું, પરંતુ સારવાર કે માર્ગદર્શન કંઈ મળ્યું નહિ. પ્રગતિ ન જોઈને તે ભારત પાછી આવી અને મદદ શોધવા લાગી. આજના સમયમાં ઘણી માતાઓ ડૉક્ટર ગૂગલની મદદ લે છે. તેણે પણ ઑનલાઇન શોધી શીખવાનું શરૂ કર્યું કે ઓટિસ્ટિક બાળકોને કેવી રીતે મદદ કરવી.

સાચા અર્થમાં જો બાળક અન્ય બાળકો જેટલું શીખી શકતું ન હોય, તો નિષ્ણાતોની સલાહ લેવી જરૂરી છે. તેઓ સંપૂર્ણ મૂલ્યાંકન કરી શકે છે અને જરૂરી માર્ગદર્શન આપી શકે છે. પરંતુ આ પ્રક્રિયામાં માતા–પિતાએ યાદ રાખવું જોઈએ કે તેઓ પ્રથમ માતા–પિતા છે, થેરાપિસ્ટ નહીં. વધારાની મહેનત કરતાં કરતાં ઘણીવાર તેઓ સંતાનને પ્રેમ, સુરક્ષા અને ઉષ્મા આપવાનું ભૂલી જાય છે. કેટલાક માતા–પિતા તો વધુ જ સંવેદનશીલ બની જાય છે, જ્યારે કેટલાક સંતાનની મુશ્કેલી સ્વીકારવા તૈયાર નથી. સાચી સમતોલતા એમાં છે કે પ્રગતિ માટે પ્રયત્ન પણ કરીએ અને ભાવનાત્મક સહારો પણ આપીએ.

તે માતાને મેં કહ્યું, તમારી દીકરીઓને થોડા ઓટિસ્ટિક લક્ષણો છે, પરંતુ તમને તેમના સર્વાંગી વિકાસ પર ધ્યાન આપવું પડશે. તેમને આસપાસની વસ્તુઓ જોવા–સમજવા–અનુભવવા પ્રોત્સાહિત કરો. તેમની સંવેદનશીલતા તમે જ સારી રીતે સમજો છો. તમારું માતૃત્વ જ તેમના માટે શ્રેષ્ઠ ભાષા પ્રેરણા બની શકે છે. માતા તરીકેનો આનંદ માણવો એ જ સાચો આદર્શવાદ છે. કલ્પનાઓને વાસ્તવિક પ્રયત્નોમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે, પરંતુ પરિપૂર્ણતા જરૂરી નથી.

ભગવાને આપણને એક હેતુ માટે જગતમાં મોકલ્યા છે. છતાંપણ આપણે ઘણી વાર પોતાની સુવિધા મુજબ જ વર્તીએ છીએ. પ્રકૃતિ, દેશ, સમાજ કે પરિવારની સાચી કાળજી લેતા નથી, છતાં ભગવાન સતત આપણને આશીર્વાદ આપે છે. ભગવાને જગતને સુંદર બનાવવા માટે આપણને મોકલ્યા છે. તેઓ ઈચ્છે છે કે આપણે કલ્પના કરીએ અને તેને સાકાર કરવા પ્રયત્ન કરીએ. જો ભગવાન આપણાથી પરિપૂર્ણતા માગતા નથી, તો આપણે શા માટે પોતાને કે બીજાને પરિપૂર્ણ થવા માટે દબાણ કરીએ?

રામકૃષ્ણ પરમહંસ અને સ્વામી વિવેકાનંદ વચ્ચેનો એક સંવાદ જીવનને ઊંડો સંદેશ આપે છે. સ્વામીજી કહે છે કે જીવન બહુ વ્યસ્ત અને જટિલ લાગે છે. રામકૃષ્ણ જવાબ આપે છે કે પ્રવૃત્તિ અને ઉત્પાદકતા જુદા છે; સાચી ઉત્પાદકતા મુક્તિ આપે છે. જીવન કેમ કઠિન લાગે છે તે પ્રશ્ને તેઓ કહે છે કે વધારે વિશ્લેષણ કર્યા વિના જીવો. સતત ચિંતા દુઃખ લાવે છે. સારા લોકો પર પડતી પરિક્ષાઓ તેમને કઠોર નહિ પરંતુ વધુ સારું બનાવે છે. દરેક અનુભવ, ભલે કઠિન હોય, આપણો શ્રેષ્ઠ ગુરુ છે. બહાર નહીં, અંદરથી માર્ગ શોધો. સંતોષ અંદર છે, બહાર નહિ. પ્રગતિ અને આશીર્વાદ પર ધ્યાન આપો, જીવનને રહસ્ય રૂપે સ્વીકારો. આ સંવાદ બતાવે છે કે આદર્શવાદ આપણને પોતાને ઓળખવામાં અને સાચી સિદ્ધિ સુધી પહોંચવામાં માર્ગદર્શક બની શકે છે.

આદર્શવાદનો અર્થ છે કલ્પના અને હકીકત વચ્ચે સંતુલન જાળવવું. પરિપૂર્ણતા ઘણી વાર નિરાશા અને થાક લાવે છે, જ્યારે કલ્પના આપણને જમીનથી દૂર લઈ જઈ શકે છે. સાચો માર્ગ એ છે કે ઊંચા પણ શક્ય લક્ષ્યાંક નક્કી કરીએ, મર્યાદાઓ સ્વીકારીએ અને લવચીક બનીએ. મોટા સપના જોવાં, પણ હકીકતમાં રહીને પ્રયત્ન કરવો. સતત સુધારા તરફ આગળ વધવું, પરિપૂર્ણતા તરફ નહિ. આ રીતે આપણે સ્થિરતા, પ્રગતિ અને સંતોષ મેળવી શકીએ.

આદર્શવાદ આપણા સપનાને દિશા આપે છે, અમને વધુ સારું બનવા પ્રેરિત કરે છે. પરંતુ તેને અસરકારક બનાવવા માટે વાસ્તવિકતા અને વ્યવહારુતા જોડવી જરૂરી છે. જીવનની જટિલતાઓ સ્વીકારીને, વિઝન અને પ્રાયોગિકતા વચ્ચે સંતુલન સાધીએ તો કલ્પનાઓને સાકાર કરી શકાય છે. આદર્શવાદને પ્રેરણા સાથે–સાથે અર્થપૂર્ણ અને સ્થાયી પરિવર્તન માટેનું સાધન બનાવી શકાય છે.