જીવનનો સનાતન સંદેશ છે ગો વિથ ધ ફ્લો

 જીવનનો સનાતન સંદેશ છે ગો વિથ ધ ફ્લો

તાજેતરમાં એક ખાસ પ્રસંગે મેં બહેરાં બાળકોના કાર્યો અને ઉત્સાહમાંથી એક અત્યંત શક્તિશાળી વાક્ય શીખ્યું કે વિશ્વાસ રાખો કે એક દિવસ તમે અવશ્ય સફળ થશો. જીવનની સૌથી મોટી પ્રેરણા ક્યારેક એવા લોકો પાસેથી મળે છે, જેમને દુનિયા સામાન્ય કે સક્ષમ માનતી નથી. આ વાતનો અનુભવ મને ત્યારે થયો, જ્યારે અમે મુંબઈની વિવિધ વિશેષ શાળાઓના ૨૦૦થી વધુ બાળકો માટે ફિલ્મ ચક દે! ઈન્ડિયા'નું વિશેષ સ્ક્રીનિંગ યોજ્યું. આ બાળકોમાંથી મોટા ભાગના શ્રવણયંત્ર પહેરેલા હતા અને તેમને જોશ ફાઉન્ડેશનનો સહયોગ મળ્યો હતો.

અમે જ્યારે આ કાર્યક્રમનું આયોજન કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ઘણા સવાલો ઊભા થયા હતા. શું હિન્દી અને મરાઠી માધ્યમમાંથી આવતા આ બાળકો અંગ્રેજી સબટાઈટલ સાથેની ફિલ્મને પૂરી રીતે સમજી શકશે? શું તેમને સમજાવવા માટે કોઈ ટ્રાન્સલેટરની જરૂર પડશે? જોકે, છેલ્લા ૩૩ વર્ષથી તેમની સાથે કામ કરવાથી મને સમજાયું છે કે ભલે તેમની કોઈ એક ઇન્દ્રિય સંપૂર્ણપણે કામ ન કરતી હોય, પણ તેમની અન્ય ઇન્દ્રિયોની શક્તિ અને આંતરિક સંભાવના અકલ્પનીય હોય છે. તેમની અંદર એક અદૃશ્ય ઊર્જા અને સ્પર્ધાની ભાવના છુપાયેલી હોય છે. તેમના માર્ગમાં જે કંઈ આવે છે, તેઓ તેને માત્ર સ્વીકારતા નથી, પણ તેનું ગહન વિશ્લેષણ કરે છે અને તેમાંથી આગળ વધવાનો માર્ગ શોધી કાઢે છે.

સ્ક્રીનિંગ દરમિયાન આ બાળકોએ તેમની જરૂરિયાત મુજબના શ્રવણયંત્ર દ્વારા ફિલ્મના અવાજો અને સ્વરશૈલીને સાંભળ્યા, દ્રશ્યોની મદદથી લાગણીઓને અનુભવી અને રમતગમતની ભાવનાનો આનંદ માણ્યો. તેમની અંદરનો ઉત્સાહ અને ઊર્જા જોવા જેવી હતી. તેઓ એટલા ઉત્સાહિત અને તૈયાર હતા કે તેમની સામે આવેલી દરેક વસ્તુ સાથે તેઓ જોડાવા માંગતા હતા. આ બાળકો જુદી જુદી શાળાઓમાંથી આવ્યા હોવા છતાં, તેમણે વહેંચણીની સુંદર ભાવના દર્શાવી. તેમને આપેલા ખોરાક અને પીણાં તેઓએ એકબીજા સાથે વહેંચ્યા. સૌથી મોટી વાત તો એ હતી કે તેઓ સામાન્ય મૂવી જોનારાઓ કરતાં પણ વધુ શિસ્તબદ્ધ હતા. તેઓએ પૂરી કાળજી રાખી કે પોપકોર્ન કે પીણાંનો એક ટીપું પણ નીચે ન પડે. ફિલ્મમાં જ્યારે ભારતીય હોકી ટીમની છોકરીઓ ગોલ કરવા સંઘર્ષ કરતી હતી અને રડી પડતી હતી, ત્યારે આ બાળકો પણ તેમની લાગણીઓમાં સામેલ થયા. અને જ્યારે ટીમ જીતી, ત્યારે તેઓ કૂદી પડ્યા, નાચ્યા અને સંપૂર્ણ ખુશી સાથે ઉજવણી કરી. શું ખરેખર તેમને 'સામાન્ય' બાળકોથી અલગ ગણવા જરૂરી છે? મને લાગે છે કે આગળ વધતા રહેવું, વિકસતા રહેવું અને જીવનમાં ચમકતા રહેવું તેઓ આપણા કરતાં વધુ સારી રીતે જાણે છે.

તાજેતરમાં જ, ભારતે પેરાલિમ્પિક્સમાં ૩૦થી વધુ મેડલ જીતીને આ વાત સાબિત કરી છે. ખાસ-સક્ષમ બાળકોમાં સંઘર્ષ કરવાની અને લડવાની જે ભાવના હોય છે, તે ખરેખર કલ્પના બહારની છે. હું મારા પ્રવચનોમાં હંમેશા કહું છું કે તમને આ બાળકોમાં મોટી માનસિક કે શારીરિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ઓછી જોવા મળશે. મેં ક્યારેય સાંભળ્યું નથી કે તેઓ આત્મહત્યા વિશે વિચારતા હોય. તેઓ હંમેશા હસતા રહે છે અને જીવનના દરેક પડકારનો સામનો કરવા તૈયાર હોય છે. તેથી, જો કોઈ વ્યક્તિ નકારાત્મકતાથી ઘેરાયેલી હોય, માનસિક રીતે પરેશાન હોય, અથવા મુશ્કેલ સમયમાંથી પસાર થતી હોય, તો તેણે આ સુંદર અને વ્હાલા બાળકો સાથે સમય વિતાવવો જોઈએ. તેમની સાથે કામ કરીને મને દરરોજ પ્રેરણા મળે છે. તેમનો ઈશ્વરમાં અડગ વિશ્વાસ અને તેમના ચહેરા પરનું સ્મિત જ મને સતત આગળ વધતા રહેવા, વિકસતા રહેવા અને ચમકતા રહેવાની શક્તિ આપે છે.

હમણાં જ, એક પાંચ મહિનાની નાની બાળકી તેની મમ્મી સાથે અમારા ઘરે આવી હતી. તે એટલી સુંદર હતી કે હંમેશા હસતી રહેતી! જ્યારે તમે સીટી વગાડો કે તેનું નામ લો, ત્યારે તે તરત જ ઉત્સાહમાં આવીને હાથ-પગ હલાવતી અને મોટેથી હસતી, જાણે તમારું ધ્યાન ખેંચવા માંગતી હોય. જો તમે કોઈ ગીત ગાઓ, તો તે તમારા હોઠની હલનચલન અને ચહેરાના હાવભાવની નકલ કરતી, જાણે તે પણ ગાવા માંગતી હોય. આના પરથી મેં અનુભવ્યું કે દરેક મનુષ્ય આ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. બાળપણમાં બાળક આસપાસના વાતાવરણને સાંભળે છે, ભાષા, લાગણીઓ અને અભિવ્યક્તિના બધા સ્વરૂપોને ગ્રહણ કરે છે. આ શીખવાની પ્રક્રિયા ક્યારેય અટકતી નથી; તમારે હંમેશા આગળ વધતા, શીખતા અને વિકસતા રહેવું પડે છે. જોકે, મેં નોંધ્યું છે કે બાળપણમાં આપણી લાગણીઓ 'ચમકતી' હોય છે, પરંતુ જેમ જેમ આપણે મોટા થઈએ છીએ અને વધુ પડતું વિચારવા લાગીએ છીએ, તેમ તેમ તે તેજ જાણે એક જાડી દીવાલ પાછળ છુપાઈ જાય છે. આવું કેમ થાય છે? શું આપણે ક્યારેય પોતાને આ સવાલ પૂછીએ છીએ?

તાજેતરમાં, હું ૨૪ વર્ષના એક એન્જિનિયર યુવકને મળી, જે તેના માતાપિતા સાથે આવ્યો હતો. તેણે સારા કોલેજમાંથી એન્જિનિયરિંગ કર્યું, પણ વાતચીતની મુશ્કેલીને કારણે નોકરી છોડીને પિતાના વ્યવસાયમાં જોડાઈ ગયો. વાણીના મૂલ્યાંકન પછી મેં જોયું કે તેને વાણી કે અવાજની કોઈ શારીરિક સમસ્યા નહોતી. સમસ્યા માનસિક હતી. બાળપણમાં તે અભ્યાસમાં ઓછો રસ ધરાવતો, શારીરિક રીતે ધીમો હતો અને વાણી-મોટર સંકલન નબળું હોવાથી તેની બોલવાની રીત ગૂંચવાડાભરી હતી. પરિણામે, લોકો તેને સમજી શકતા નહોતા, અને આ ડર તેના મનમાં એટલો ઊંડો બેસી ગયો કે તે આગળ વધવાનો પ્રયાસ જ નહોતો કરતો.

તેના માતાપિતા ઘણા ડોકટરો પાસે ગયા હતા, પણ કોઈ નિષ્કર્ષ પર પહોંચી શક્યા નહોતા. આખરે તેઓ નિરાશ થઈ ગયા, અને બાળક બોલવાની મર્યાદાઓ સાથે મોટો થતો ગયો. તેને વારંવાર શરદી-ખાંસી થતી અને શ્વાસની તકલીફો પણ રહેતી. લોકો સામે બોલવાનો ડર, વાતચીત કરતી વખતે અચાનક થતી હતાશા અને સારી રીતે ન બોલી શકવાના દોષની લાગણીએ તેના મન, શરીર અને આત્માને અસર કરી હતી. ૨૪ વર્ષનો આ યુવક મારા સામે ખુરશીમાં હાથ જોડીને, ડરથી ભરેલો બેઠો હતો અને મૌન હતો. મને લાગ્યું કે તેને માત્ર પ્રેરણાની જરૂર છે. તે સંપૂર્ણપણે સામાન્ય હતો, પણ પોતાની અંદર રહેલી શક્તિથી અજાણ હતો. મેં તેને મારા એક વિદ્યાર્થીનો વિડિયો બતાવ્યો, જેને ૯૦% બહેરાશ છે. આ વિદ્યાર્થીએ બી.એ., બી.એડ. અને સંસ્કૃતમાં એમ.એ. પૂર્ણ કર્યું છે અને આજે તે પૂરા આત્મવિશ્વાસથી બોલતા પોતાની દુકાન ચલાવે છે. મેં તેને કહ્યું કે બહેરાશ હોવા છતાં આ વિદ્યાર્થી આટલો આત્મવિશ્વાસુ છે, જ્યારે તું, જે સંપૂર્ણપણે સક્ષમ છે, તેણે આગળ વધવાનું, વિકસવાનું અને ચમકવાનું બંધ કરી દીધું છે. તેણે આ વિદ્યાર્થી પાસેથી શીખવું જ પડશે.

ક્યારેક આપણે જીવનના પ્રવાહ સાથે વહી જઈએ છીએ, પણ જ્યારે એકલા પડીએ છીએ, ત્યારે કેવી રીતે વિકાસ કરવો તે ભૂલી જઈએ છીએ. આવી પરિસ્થિતિઓમાં, આંતરિક ચમક પ્રાપ્ત કરવી મુશ્કેલ બની જાય છે, કારણ કે આપણે આપણી નિષ્ફળતાઓ અને દુઃખો સાથે જોડાઈ જઈએ છીએ. ભગવદ ગીતામાં ભગવાન કૃષ્ણ અર્જુનને સ્પષ્ટ રીતે સમજાવે છે કે જો તમે સંબંધોમાં વધુ પડતી આસક્તિ રાખશો અને તમારા સાચા કર્મ અને ધર્મને નહીં સમજો, તો માત્ર દુઃખ અને વેદના જ મળશે. જો તમે માત્ર પોતાને દુઃખી ગણીને લોકોની સહાનુભૂતિ મેળવશો, તો તમે ક્યારેય વિકાસ નહીં કરી શકો. અંતે, તમને ખ્યાલ આવશે કે તમારા નીતિમૂલ્યો ખોવાઈ ગયા છે અને તમે તમારી નકારાત્મકતાનો સામનો નથી કર્યો. તે સમયે, તમારી પાસે આગળ વધતા રહેવા, વિકસતા રહેવા અને ચમકતા રહેવા સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો નહીં હોય.

કોઈ મજબૂરી આવે અને પછી બદલાવની શરૂઆત કરીએ, તેના કરતાં શા માટે આપણે જીવનના દરેક તબક્કે પોતાને બદલવા માટે પ્રેરિત ન કરીએ? ભવિષ્યમાં શું થવાનું છે તે કોઈ જાણતું નથી, તેથી સ્થિતિસ્થાપકતા કેળવવી અને સતત આગળ વધવું શ્રેષ્ઠ છે. વિકાસ કરવા માટે, પરિવર્તનને અપનાવવું, લવચીક બનવું, આપણી ઇચ્છાઓ પૂરી કરવી અને દયાનો અભ્યાસ કરવો જરૂરી છે. દરરોજ પડકારોનો સામનો કરવાનું શીખવું જોઈએ. આપણા આરામદાયક ક્ષેત્રમાંથી બહાર નીકળીને અસુવિધાઓને સ્વીકારવાથી આપણે વિકસીએ છીએ. સકારાત્મક વલણ અપનાવવાથી આપણે એક ઉચ્ચ ઊર્જા સાથે જોડાઈએ છીએ અને બ્રહ્માંડ આપણને દયાળુ વ્યક્તિ તરીકે જુએ છે, જેનાથી આપણા જીવનમાં વધુ સકારાત્મકતા આવે છે.