સંબંધોમાં સકારાત્મકતા હોવી હોવી જરૂરી છે

 સંબંધોમાં સકારાત્મકતા હોવી હોવી જરૂરી છે

સંબંધોમાં સૌથી મહત્વનું પાસું કયું? મારા મતે, બે વ્યક્તિઓ વચ્ચે જ્યારે શબ્દો વગર પણ એકબીજાની લાગણીઓ સમજી શકાય, ત્યારે એ સંબંધ સાચા અર્થમાં જીવંત બને છે. કહેવાય છે કે જે વાત કહી નથી શકાતી, તેને સાંભળવાની ક્ષમતા જ સંબંધોમાં હકારાત્મકતા લાવે છે.

આ સમજણને આપણે એક માતા અને બાળકના ઉદાહરણથી શ્રેષ્ઠ રીતે સમજી શકીએ. જ્યારે એક નાનું બાળક રડે છે, ત્યારે તેની પાસે શબ્દો નથી હોતા. છતાં, માતા તરત જ પામી જાય છે કે બાળક ભૂખ્યું છે, અસ્વસ્થ છે કે તેને ઊંઘ આવે છે. બાળકની જાણ બહાર માતા તેની જરૂરિયાત પૂરી કરે છે. આ ઈન્ટ્યુશન અને નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ જ એ સંબંધની સુંદરતા છે. આ જ પ્રકારનો સંબંધ ભગવાન અને ભક્ત વચ્ચે પણ જોવા મળે છે. જેવી રીતે માતા બાળકને રડવા નથી દેતી, તેમ ઈશ્વર પણ પોતાના ભક્તની મુશ્કેલીમાં કોઈને કોઈ ચમત્કાર કરીને તેની વ્હારે આવે છે. શ્રીરામ અને શ્રીકૃષ્ણના ભક્તોની વાર્તાઓ આનો પુરાવો છે. જ્યારે સંબંધોમાં ઊંડી સમજ હોય, ત્યારે બોલવાની જરૂર રહેતી નથી; ત્યાં માત્ર એકબીજા માટે હોવાનો અહેસાસ જ કાફી હોય છે.

પરંતુ અફસોસ કે, આજની સેલ્ફી-ઓબ્સેસ્ડ અને ભાગદોડ ભરી જિંદગીમાં આત્મીય જોડાણ ક્યાંક ખોવાઈ રહ્યું છે. આજે ઘણા સક્ષમ માતા-પિતા પોતાના બાળકોની સંભાળ માટે હેલ્પર્સ કે ડે-કેરનો સહારો લે છે. જીવનની જરૂરિયાતો અને સામાજિક દેખાડાના સ્પર્ધાત્મક યુગમાં સખત મહેનત અનિવાર્ય છે, પણ તે આપણને આપણા બાળકોથી દૂર ન કરવા જોઈએ. ઘણા માતા-પિતાને એ પણ ખબર નથી હોતી કે તેમના બાળકને ખરેખર શું ગમે છે તેને સંગીત ગમે છે કે રમતગમત? જો બાળપણમાં જ સંબંધોનો પાયો સમજણથી મજબૂત ન થાય, તો ભવિષ્યમાં તેમાં સુગંધ ક્યાંથી આવશે?

સંબંધોમાં ઉભી થતી અસલામતી, ડર અને ચિંતા તેને ઉધઈની જેમ કોરી ખાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમારા બોસ કડક સ્વભાવના હોય અને તમે ડરના માર્યા કોઈ માઠા સમાચાર તેમનાથી છુપાવો, તો જ્યારે તેમને ત્રીજી વ્યક્તિ દ્વારા ખબર પડશે ત્યારે તમારો વિશ્વાસ ઘટશે. એના બદલે, જો તમે નિખાલસતાથી વાત કરો ભલે તે ઘડીએ થોડો ઠપકો મળે તો લાંબે ગાળે પરસ્પર વિશ્વાસ વધશે. વિશ્વાસ જ કોઈપણ સંબંધને ટકાવી રાખવાનો સૌથી મોટો મંત્ર છે.

એક ચિકિત્સક તરીકે, મેં જોયું છે કે આપણું મન અને શરીર એકબીજા સાથે કેટલા ગાઢ રીતે જોડાયેલા છે. મારી પાસે એક દર્દી આવ્યા જેમને બે વર્ષ પહેલા વોકલ કોર્ડ પાલ્સી (અવાજ જતો રહેવો) ની તકલીફ થઈ હતી. દવાઓથી શારીરિક રિકવરી તો આવી ગઈ, પણ તેમના મનમાં બેસી ગયેલો ડર દૂર ન થયો. પરિણામે, તેઓ ગભરાઈને અને જોર લગાવીને બોલવા લાગ્યા. મેં જ્યારે સોફ્ટવેર દ્વારા વિશ્લેષણ કર્યું ત્યારે ખબર પડી કે તેમનો અવાજ બિલકુલ ઠીક છે, માત્ર માનસિક તણાવને કારણે સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ રહે છે. મેં તેમને સમજાવ્યું કે જો તેઓ મનને શાંત રાખશે, તો અવાજ આપોઆપ સુધરશે. આશ્ચર્યજનક રીતે, માત્ર એક જ અઠવાડિયામાં તેમના અવાજમાં 50% સુધારો જોવા મળ્યો.

આપણું મન જો તણાવમાં હોય, તો શરીરના સ્નાયુઓ પણ જકડાઈ જાય છે. જેવી રીતે આપણે સાંભળવાની ક્ષમતા અને સાંભળવાના આનંદ વચ્ચેનો તફાવત સમજીએ છીએ, તેવી જ રીતે સંબંધોમાં હકારાત્મકતા આપણને માત્ર જીવવા અને જીવનનો સાચો આનંદ માણવા વચ્ચેનો ભેદ સમજાવે છે.

ગરૂડ પુરાણમાં પણ ઉલ્લેખ છે કે આખા બ્રહ્માંડમાં દરેક જીવ કોઈને કોઈ સંઘર્ષનો સામનો કરી રહ્યો છે. પૃથ્વી પર મનુષ્યો જીવન ટકાવવા મથે છે, તો સ્વર્ગમાં દેવો અસુરોથી પરેશાન છે. આ તમામ દુઃખોનું મૂળ કારણ પરસ્પર વિશ્વાસ અને શ્રદ્ધાનો અભાવ છે. જ્યારે આપણે આપણા પ્રિયજનો સાથે છેતરપિંડી કે વિશ્વાસઘાત કરીએ છીએ, ત્યારે કુદરત કોઈને કોઈ સ્વરૂપે તેનો ન્યાય તો કરે જ છે.

સંબંધો સ્વર્ગમાં બને છે, પણ તેને ધરતી પર સીંચવાનું કામ આપણું છે. જેટલો વિશ્વાસ વધુ, એટલો સંબંધ મજબૂત. જો અસલામતી અને શંકા પ્રવેશે, તો પાયો નબળો પડવા લાગે છે. સાચા સંબંધો એ છે જે મુશ્કેલીમાં એકબીજાનો હાથ પકડી રાખે, નહીં કે સાથ છોડી દે. હકારાત્મકતા એટલે માત્ર સુખમાં સાથે રહેવું નહીં, પણ એકબીજા પરના અડગ વિશ્વાસ સાથે જીવનના દરેક તોફાનનો સામનો કરવો. છેવટે, પ્રામાણિકતા અને ભરોસો જ એવું વાતાવરણ બનાવે છે જ્યાં પ્રેમ ખીલી શકે છે.