વૃદ્ધત્વ અભિશાપ નહીં વરદાન છે

 વૃદ્ધત્વ અભિશાપ નહીં વરદાન છે

તમને શું લાગે છે વૃદ્ધાવસ્થા ક્યારે શરૂ થાય છે? 40 કે 60? 50 કે 70? કે પછી ક્યાંક તેની આસપાસ? આ અંગે કરવામાં આવેલા એક ઑનલાઇન સર્વે અનુસાર વૃદ્ધાવસ્થા 62 વર્ષની ઉંમરે શરૂ થાય છે. તેની વિપરીત 65 વર્ષથી વધારે ઉંમર ધરાવતા લોકોનું માનવું હતું કે વૃદ્ધાવસ્થા 71ની ઉંમરે શરૂ થાય છે. તે વાત સમજી શકાય છે કે આખરે થઈ શું રહ્યું છે. જો કોઈ તમને કહે કે તમે વૃદ્ધ છો તો તમને સાંભળવું ગમશે? એ રીતે કોઈને પણ નથી ગમતું કે તેઓ એવું વિચારે કે તેઓ વૃદ્ધ થઈ ગયા છે. વૃદ્ધાવસ્થાનો સવાલ લોકોને તેમના શારીરિક સ્વાસ્થ્ય વિશે વિચારતા કરી દે છે. અને જો તેમને કોઈ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા છે અથવા તો તેઓ એક ગરીબ જીવન જીવી રહ્યા છે તો તેમને સારું નથી લાગતું અને તેમને લાગવા લાગે છે કે તેમની વૃદ્ધાવસ્થા નજીક આવી રહી છે. વૃદ્ધાવસ્થાની સાથે સાથે અનુભવોની લાંબીસચક ડાયરી પણ સાથે હોય છે. યુવાની એ ભગવાન દ્વારા આપેલી કુદરતી ભેટ છે અને આ સમયમાં જીવનના આર્ટવર્કને તૈયાર જેટલી સારી રીતે તૈયાર કરશો તો વૃદ્ધાવસ્થા તેટલી જ સમૃદ્ધ બનશે. માનવી પાસે લાગણીઓની સાથે સાથે આધ્યાત્મિકતા અને શ્રદ્ધા પણ હોય છે.

મહાકાવ્ય મહાભારતમાંથી પાંડવોની માતા માતા કુંતીની એક અનુકરણીય વાર્તા છે. એવું કહેવાય છે કે માતા કુંતીએ ખૂબ જ નાની ઉંમરમાં પતિને ગુમાવ્યા હતાં અને પાંચેય પુત્રોનો એકલા હાથે ઉછેર કર્યો હતો. આ દરમિયાન તેમણે પુત્રોને યોગ્ય પ્રકારે શિક્ષિત કરવાની સાથે સાથે જીવનના મૂલ્યો અને કઠોર વાસ્તવિક્તાઓ જણાવીને માર્ગદર્શન આપ્યું. જ્યારે પાંડવો સફળ થયા ત્યારે તેમને જંગલમાં છુપાઈને રહેવું પડ્યું હતું. મહાભારતનું યુદ્ધ સમાપ્ત થતાં પાંડવોએ તેમના રાજ્ય પર દાવો કર્યો હતો તે સમયે માતા કુંતી તેમની વૃદ્ધાવસ્થામાં શાંતિપૂર્ણ સમયનો આનંદ માણી શક્યા હોત, પણ તેમણે ભગવાન કૃષ્ણને વિનંતિ કરીને પડકારજનક સય અને મુશ્કેલીઓ અંગે વિચાર પરામર્શ કર્યો હતો. આ કથા મનુષ્યોની સ્થિતિસ્થાપકતા અને શક્તિને દર્શાવે છે, કેવી રીતે તેઓ પેઢીઓ સુધી શાણપણ પસાર કરે છે અને કેવી રીતે વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ, કેટલાક તેમના વિકાસને વધુ વધારવા માટે પડકારો શોધે છે.

ભગવાન કૃષ્ણ તેમની વિનંતીથી આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા હતાં. કુંતી માતાએ જણાવ્યું હતું કે, આ મુશ્કેલ સમયમાં ભગવાન કૃષ્ણ હંમેશા મારી સાથે હતા. હવે મારી પાસે વૈભવી જીવન જીવવાની સુવિધાઓ છે પણ શું એ સમયે તમે મારી પાસે હશો? હું જાણું છું કે તમે અમારા માટે જે કર્યું છે એ અમારા સારા નસીબ માટે છે. તેથી હું વૈભવી જીવન જીવવા કરતાં ભગવાનની શરણે રહેવું પસંદ કરીશ. જીવન દરમિયાન અઢળક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવાની સાથે તેમણે બાળકોને સાચી શિક્ષા આપી. આજની પેઢીમાં, માતાઓ ઘણીવાર ગભરાઈ જાય છે, ઓછી ધીરજ ધરાવે છે, પોતાનામાં આત્મવિશ્વાસનો અભાવ હોય છે અને એટલી મર્યાદિત વૈજ્ઞાનિક વિચારધારા ધરાવે છે કે આપણા જીવનમાં નાની નાની ઘટનાઓ માટે પણ આપણે ડોકટરો પાસે દોડી જઈએ છીએ અને દવાઓની મદદ લઈએ છીએ.

તાજેતરમાં હું એક ગરબા સ્પર્ધામાં મહેમાન તરીકે હાજર રહી હતી ત્યારે મેં જોયું કે યુવાનોની સરખામણીમાં વરિષ્ઠ લોકો ગરબાનો આનંદ માણી રહ્આ હતાં. મને આ દૃષ્ય જોઈને બહુ ખુશી થઈ હતી. તે ફંક્શન દરમિયાન, હું એક મહિલાને મળ્યો જે 20 વર્ષથી ખાસ બાળકો સાથે કામ કરી રહી હતી. જો મને ખાસ બાળકો માટે મદદની જરૂર હોય તો તેણીએ તેણીની મદદની ઓફર કરી, અને પછી, જેમ જેમ અમારી વાતચીત આગળ વધી, મેં ઉલ્લેખ કર્યો કે હું છેલ્લા 32 વર્ષથી પ્રેક્ટિસ કરું છું. તેણી એ સાંભળીને ચોંકી ગઈ કે, તેના માટે, હું એક યુવાન છોકરી હતી જે કદાચ થોડા વર્ષોથી પ્રેક્ટિસ કરી રહી હતી.

મને લાગે છે કે  આપણે આપણા જીવનમાં ઘણી બિનજરૂરી માનસિકતાઓ વહન કરીએ છીએ.  બાળકો માટે ખૂબ મહેનત કરીએ છીએ, અને જ્યારે તેમના માટે અમારી સંભાળ લેવાનો અને અમારા પિતૃત્વને વળગવાનો સમય આવે છે, ત્યારે અમે તે વિશે ખૂબ જ વિચારીએ છીએ કે તેઓ અમને કેવી રીતે હેન્ડલ કરશે આવા બીજા ઘણા પ્રશ્નો ઉભા થાય છે. પશ્ચિમી વિશ્વનું અવલોકન કરીએ તો, આપણે ઘણા પરિવારના સભ્યો સાથે રહેતાં હોઈને ન્યુક્લિયર ફેમિલી તરફ આગળ વધી રહ્યા છીએ. આપણે પારિવારિક મૂલ્યોનું મહત્વ પણ ગુમાવી રહ્યા છીએ. અમે અમારી નાની ઉંમરમાં અમારા સાથીદારો સાથે સરખામણી કરવા માટે એટલી મહેનત કરીએ છીએ, પૈસા કમાવવાની ઉંદરની દોડમાં ફસાયેલા છીએ, કે અમે અમારા માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્યની અવગણના કરીએ છીએ. જ્યારે આપણે વરિષ્ઠ નાગરિક બનવાના તબક્કે પહોંચીએ છીએ ત્યારે આ ઉપેક્ષાની પ્રતિકૂળ અસરો થઈ શકે છે. આજના યુવાનો તેમની કારકિર્દી અને નામ અને ખ્યાતિ કમાવવા પર એટલા ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે કે જ્યારે તેઓ વરિષ્ઠ નાગરિક બનવાના તબક્કે પહોંચશે ત્યારે તેઓ શું કરશે તે મને ખબર નથી.

તમારી પોતાની ક્ષમતાઓ અને મર્યાદાઓને સમજવી, અને અમારા નાના વર્ષો દરમિયાન તે કૌશલ્યોનો શ્રેષ્ઠ રીતે ઉપયોગ કરવો, પછીના તબક્કામાં લાભદાયી જીવન માટેનો બીજો લાભદાયી ઉપાય છે. એવા સ્તર સુધી પહોંચવું જ્યાં તમારા બાળકો તમારા મિત્રો બને, તમને સમજે અને તમારી ઈચ્છાઓ પૂરી કરવામાં મદદ કરે, ભલે તમે જવાબદાર વય સુધી પહોંચો તે આદર્શ પરિણામ છે, જે તમારા વરિષ્ઠ વર્ષોમાં અપાર આનંદ આપે છે. તમારા શારીરિક, માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને તમારા આત્માને સમજવું તમારા વરિષ્ઠ વર્ષો દરમિયાન શ્રેષ્ઠ પરિણામો આપે છે.