મહાકુંભ અને માઈન્ડફુલનેસ

 મહાકુંભ અને માઈન્ડફુલનેસ

માઈન્ડફુલનેસ એક પ્રકારનું ધ્યાન છે, તેની મદદથી તમે વર્તમાનમાં રહો છો અને વસ્તુઓ પર વધારે ફોકસ કરી શકો છો. જે વસ્તુઓ આપણી સામે છે તેને તેવી જ સ્વીકારવી એ માઈન્ડફુલનેસ છે. આ માટે આપણે પાંચ સેન્સ ઓર્ગન્સનો મેક્સિમમ ઉપયોગ કરવાનો હોય છે. ધ્યાન માટે કોઈ પણ નક્કી કરેલા સમયની જરૂર નથી. માઈન્ડફુલનેસમાં આપણે જે સમયે, જ્યાં પણ હોઈએ છીએ ત્યાં ધ્યાન કરવાનું હોય છે. તે પળને પૂરી રીતે અનુભવ કરવાનો અને જીવવાનો હોય છે. 

તાજેતરમાં હું મહાકુંભના મેળામાં ગઈ હતી ત્યાંનો અનુભવ અકલ્પનીય અને અદ્ભુત હતો. એવું કહેવાય છે કે શ્રદ્ધા આપણને બધું આપે છે, છતાં આપણે ઘણીવાર શ્રદ્ધામાં પૂરતો વિશ્વાસ રાખતા નથી. કલ્પના કરો થોડા સમય પહેલા, આપણે એક કુદરતી આફત, કોરોનાવાયરસનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, જેણે આપણને એકબીજાથી દૂર કરી દીધા હતા. વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી વિશ્વમાં ગમે તેટલી પ્રગતિ થઈ હોય, પણ વાત શ્રદ્ધા અને આસ્થાની હોય તો ભારત જેવો બીજો દેશ નથી. જો તેનો પુરાવો જોઈતો હોય તો એક વખત 144 વર્ષે યોજાયેલા ઉત્તર પ્રદેશના પ્રયાગરાજમાં મહાકુંભ મેળામાં જવું જોઈએ. લાખો લોકોને તેમના કામ, ખોરાક, રજાઓ, અથવા તેમને કેટલું દૂર જવું પડશે તેની ચિંતા કર્યા વિના પછી ભલે તે પગપાળા હોય, કાર દ્વારા હોય કે બાઇક દ્વારા મહાકુંભની મુલાકાત લેતા જોઈને મને આશ્ચર્ય થયું. તેઓએ ક્યારેય કોઈ પાસેથી કંઈપણ અપેક્ષા રાખી ન હતી. કોઈ લૂંટ, કચરો નહીં, કે બીજાઓ આગળ વધે કે પાછળ પડે તેની ફરિયાદ નહીં. દરેકની એક જ મહત્વાકાંક્ષા હતી કે ગંગામાં પવિત્ર સ્નાન કરવું. માનવ મહેરામણ હોવા છતાં ટોપ ક્લાસ મેનેજમેન્ટ અને ભાવિકોને પ્રવાસનો આનંદ માણતા જોયા. તેમના અચેતન મનમાં ઊંડાણમાં, તેઓ બધાએ એવી માન્યતા રાખી હતી કે તેઓ આજ કરતાં વધુ સારા બની શકે છે. જેમ જેમ મેં વિચાર્યું, મને સમજાયું કે ભલે દુનિયા નોંધપાત્ર રીતે બદલાઈ ગઈ છે, ઝડપી વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ અને પશ્ચિમી વિશ્વના વધતા પ્રભાવ સાથે, આપણા મૂળ મજબૂત છે. તેઓએ આપણને આપણી વાસ્તવિકતા તરફ પાછા ખેંચ્યા છે, આપણને આપણા સમૃદ્ધ ભારતીય સાંસ્કૃતિક મૂલ્યો અને અપાર શ્રદ્ધાથી ભરેલી જવાબદારીની યાદ અપાવી છે.

મહાકુંભ એ વિશ્વના અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા ધાર્મિક કાર્યક્રમોમાંનો એક છે. એવું કહેવાય છેકે ૧૨ જાન્યુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં, ૫૦ કરોડ (૫૦ કરોડ) થી વધુ લોકોએ મુલાકાત લીધી છે. આ કાર્યક્રમનું આયોજન અસાધારણ વ્યાવસાયિકતા સાથે કરવામાં આવ્યું છે - સ્વચ્છતા માટે ૫૦,૦૦૦ થી વધુ કર્મચારીઓની નિમણૂક કરવામાં આવી છે,અને મુલાકાતીઓની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ૮૦,૦૦૦ થી વધુ પોલીસ અધિકારીઓને તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે ,વિવિધ જૂથો માટે ખાસ વ્યવસ્થા સાથે, રહેવા માટે અસંખ્ય ટેન્ટ ગોઠવવામાં આવ્યા છે ,ગરીબ અને ઓછી આવક ધરાવતા વ્યક્તિઓ માટે ભંડારા (મફત ભોજન સેવાઓ)નું આયોજન, મધ્યમ આવક ધરાવતા જૂથ માટે અસંખ્ય ફૂડ સ્ટોલ અને ખાણીપીણીની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે ,જ્યારે VIP મુલાકાતીઓ માટે સમર્પિત રહેવાની વ્યવસ્થા અને ભોજન વ્યવસ્થા પણ છે,વિદેશી મુલાકાતીઓના સ્વાગત અને સંભાળ માટે પણ ખાસ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી હતી. રસ્તામાં મોટી સંખ્યામાં શૌચાલય સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેથી ખાતરી કરવામાં આવે કે કુદરત બોલાવે ત્યારે કોઈને રાહ જોવી ન પડે. કાર્યક્રમનું કદ ગમે તે હોય, દરેક વિગતોનું કાળજીપૂર્વક આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આવા ભવ્ય કાર્યક્રમનું આયોજન ખરેખર એક વિશાળ કાર્ય છે. જેમ હું આભારી છું કે તેમણે મને પવિત્ર સ્નાન કરવાની તક આપી, તેમ હું આ અસાધારણ ઘટનાની કલ્પના કરનારા અને તેને અમલમાં મૂકનારા લોકો પ્રત્યે પણ અપાર કૃતજ્ઞતા અનુભવું છું. મેળામાં મને એક પત્રકાર મળ્યા હતાં તેમની સાથે થયેલી વાતચીત દરમિયાન તેમણે જણાવ્યું હતું કે, મેં ૧૨ વર્ષ પહેલાં ૨૦૧૩માં કુંભ મેળાની મુલાકાત લીધી હતી, અને મહાકુંભ ૧૦,૦૦૦ ગણો મોટો મેળો છે. કેટલાકને શ્રદ્ધા ન હોય, ભગવાનના અસ્તિત્વમાં વિશ્વાસ ન હોય, અથવા પ્રશ્ન હોય કે આવી ઘટના દર ૧૨ વર્ષે શા માટે થાય છે અને તેનો હેતુ શું છે. તેઓ તેના આયોજન પાછળની વિચાર પ્રક્રિયા વિશે આશ્ચર્ય પામી શકે છે. સમગ્ર પ્રક્રિયા પ્રત્યેનો તેમનો સકારાત્મક વલણ અને ત્રણ પવિત્ર નદીઓની શક્તિમાં તેમની શ્રદ્ધા - કુદરતી રીતે વહેતી, આંતરિક શાંતિ સાથે તેમના હેતુને પૂર્ણ કરે છે, જે લોકોને તેમની તરફ ખેંચે છે.

જ્યારે અસંખ્ય ભક્તો નદીમાં ડૂબકી લગાવીને તેમના શરીરમાંથી નકારાત્મકતા ધોઈ નાખે છે, ત્યારે સ્વચ્છતા જાળવવા માટે સતત પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હતા. તે જ સમયે, સંતો અને આધ્યાત્મિક ગુરુઓએ, અપાર સકારાત્મક ઉર્જા ફેલાવીને, એક શક્તિશાળી આધ્યાત્મિક પ્રવાહમાં ફાળો આપ્યો - જે અસંખ્ય જીવનને બદલવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. સકારાત્મકતા અને આંતરિક શાંતિની લહેર અસર પહેલાથી જ આપણા દેશમાં ફેલાઈ રહી છે. કુદરતમાં ખરેખર અપાર આધ્યાત્મિક શક્તિ રહેલી છે. એવું પણ માનવામાં આવે છે કે જ્યારે કોઈનું મૃત્યુ થાય છે, ત્યારે આ પવિત્ર જળ તેમના મોંમાં રેડવાથી તેમના આત્માને શાંતિ મળે છે. કલ્પના કરો કે આ પવિત્ર જળ લાખો લોકોના જીવનને સ્પર્શતા અસંખ્ય ઘરો સુધી પહોંચતા કેટલા આત્માઓને શાંતિ મળશે.

આપણા દેશમાં અસંખ્ય જાતિઓ, ધર્મો અને ભાષાઓની ચર્ચા કરીએ છીએ. આપણે આપણા અધિકારો માટે લડીએ છીએ અને વિવિધ ધાર્મિક વિધિઓ પર ચર્ચા કરીએ છીએ. છતાં, આ વિશાળ પ્રસંગમાં, આપણા પૂર્વજોએ પવિત્ર સ્નાન કરતી વખતે તેમના માટે પ્રાર્થના કરવાનું પવિત્ર મૂલ્ય પસાર કર્યું છે. શાસ્ત્રો અને વેદ આપણને શીખવે છે કે માતાપિતા જીવનનો સૌથી મોટો ખજાનો છે. જો આપણે શુદ્ધ હૃદય અને આત્માથી તેમના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરીએ, તો આપણે કોઈપણ પડકારનો સામનો શક્તિ અને કૃપાથી કરી શકીએ છીએ. અહીં, ધર્મોની કોઈ ગણતરી નથી, ફક્ત આપણા પૂર્વજો માટે પ્રાર્થના કરવાની અને આપણા વડીલોનો આદર કરવાની સાર્વત્રિક ક્રિયા. પવિત્ર નદીઓ તુલના કે ભેદભાવ વિના આ દૈવી હેતુને પૂર્ણ કરે છે. મહાકુંભ દ્વારા આ ગહન પ્રક્રિયાને સમજવાથી માત્ર આંતરિક શાંતિ જ નહીં પરંતુ ઉચ્ચ સ્તરનું સુખ પણ મળે છે.

મહાકુંભ ફક્ત ધાર્મિક મેળાવડો જ નથી; તે શ્રદ્ધાની આધ્યાત્મિક, સાંસ્કૃતિક અને એકતા શક્તિનો પુરાવો છે. જાતિ, ભાષા અને માન્યતાઓની વિશાળ વિવિધતા વચ્ચે, લાખો લોકો એક સામાન્ય હેતુ સાથે ભેગા થાય છે શુદ્ધિકરણ, આંતરિક શાંતિ અને પૂર્વજોના આશીર્વાદ મેળવવા માટે. આ ભવ્ય કાર્યક્રમનું વિચારશીલ આયોજન અને અમલીકરણ, ભક્તોની અતૂટ શ્રદ્ધા અને પવિત્ર નદીઓની પવિત્ર ઊર્જા સકારાત્મકતાની એક લહેર બનાવે છે જે સીમાઓ પાર કરે છે. ભૌતિક શોધ અને વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિથી પ્રેરિત વિશ્વમાં, મહાકુંભ આપણને આપણા મૂળ સાથે ફરીથી જોડે છે, પરંપરા, એકતા અને દૈવી કૃપામાં જોવા મળતી શક્તિની યાદ અપાવે છે. આ પવિત્ર પાણીમાં જ આપણે ફક્ત આપણા શરીરને શુદ્ધ કરતા નથી પણ આપણા આત્માઓને પણ જાગૃત કરીએ છીએ, શ્રદ્ધા, આદર અને આધ્યાત્મિક સુમેળના વારસાને આગળ ધપાવીએ છીએ.