બાળકને આત્મવિશ્વાસુ તેની માતા બનાવે છે

 બાળકને આત્મવિશ્વાસુ તેની માતા બનાવે છે

જીવનભર પહેરી શકાય તેવી સૌથી સુંદર વસ્તુ આત્મવિશ્વાસ છે એ વાત આપણે વારંવાર સાંભળીએ છીએ. પણ ખરેખર આ આત્મવિશ્વાસને અનુભવી શકાય એમ બનાવવું હોય, તો આપણે એને અનુભવો જોઈએ, કમાવો જોઈએ અને સૌથી અગત્યનું આપણા અંદરના આત્મવિશ્વાસને દૃઢ કરવો જોઈએ. જ્યારે આપણે "આત્મવિશ્વાસ કેવી રીતે રાખવો" એવું શોધીએ, ત્યારે ઇન્ટરનેટ પર અનેક રીતો અને વ્યાખ્યાઓ મળતી હોય છે. પરંતુ સાચો આત્મવિશ્વાસ એ બહારથી મળતી કોઈ વસ્તુ નથી એ આપણા અંદર રહેલો એક કુદરતી ગુણ છે, જે ફક્ત ઓળખાય અને સ્વીકારાય એની રાહમાં છે.

એક નવજાત બાળકની કલ્પના કરો. 7-8 મહિનાની ઉંમરે એ હાથપગ હલાવીને ચાલવાનું શીખે છે. ત્યારપછી ધીમે ધીમે આસપાસની ફર્નિચર કે કોઈના હાથ પકડીને ઊભું થવાનું અને ચાલવાનું શીખે છે. અવારનવાર પડે છે, છતાં હારતું નથી. આ સફર આત્મવિશ્વાસનો સાર જણાવે છે નિષ્ફળતાથી શીખવું અને નજીકનાં લોકોને મળતી પ્રેરણાથી આગળ વધવું. વાસ્તવમાં, માતા-પિતા આપણા પહેલા આત્મવિશ્વાસુ કોચ હોય છે. તેઓ આપણને સમજ પડે એ પહેલાં જ આપણામાં આત્મવિશ્વાસ નિર્માણ કરવા માંડે છે.

જેમ જેમ આપણે મોટા થઈએ છીએ, સ્પર્ધા, સરખામણી, ઈર્ષ્યા, અને આજના ઝડપી જીવનના દબાણથી આપણે આપણા જન્મસિદ્ધ આત્મવિશ્વાસથી દૂર થઈએ છીએ. હવે એ આંતરિક નિર્ભય બાળક સાથે ફરીથી જોડાવાનો સમય આવી ગયો છે. જેમને આપણે સાચો આત્મવિશ્વાસ ધરાવનાર માનીએ, તેમા શ્રીકૃષ્ણ સૌથી ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. બાળપણથી જ તેમણે અદભૂત હિંમત અને સ્પષ્ટતા બતાવી. તેમનો કાકા કંસ તેમને મારવા ઈચ્છે છે છતાં શ્રીકૃષ્ણે કોઈ પણ તબક્કે ડર વિના જીવન જીવી બતાવ્યું. કૃષ્ણની લીલાઓ ફક્ત દૈવી શક્તિના દાખલા નહોતા, પરંતુ વિશ્વાસ અને આત્મવિશ્વાસથી જીવવાની પદ્ધતિ હતાં. જેમ કે કાલિયાને નદીમાંથી ભગાડવો કે ઇન્દ્રના પ્રકોપ સામે ગોવર્ધન પર્વત ઉંચકવો – દરેક ઘટનામાં તેમણે ભય વિના પડકારનો સામનો કર્યો. આ ઘટનાઓ ચમત્કાર કરતાં વધુ, આત્મવિશ્વાસના સંદેશક હતા.

ભગવદ્ ગીતા દ્વારા કૃષ્ણે આપણને શીખવ્યું કે આત્મવિશ્વાસ શું છે શંકાથી ઉપર ઉઠવું, જવાબદારી સ્વીકારવી અને હંમેશાં આંતરિક સંતુલન જાળવીને જીવવું. આત્મવિશ્વાસ માટેનો પ્રથમ પગલું છે  "પહેલાં આપણી જાત પર વિશ્વાસ". ગઇકાલે હું એક એવું સ્ત્રીને મળી જેણે મારા મન પર ઊંડી છાપ છોડી. બે બાળકોની માતા છે અને બંને બાળકોને સાંભળવામાં મુશ્કેલી અનુભવે છે. તમામ મુશ્કેલીઓ વચ્ચે, તેણે  પ્રેમથી અને આત્મવિશ્વાસથી તેમને ઉછેર્યા. પુત્રના લગ્ન નડ્યા, પુત્રીએ બહેરા પતિ સાથે લગ્ન કર્યા અને એક બાળકને જન્મ આપ્યો જે ઓટિઝમથી પીડાય છે. તે સ્ત્રી શાંત દ્રષ્ટિએ મને જોયું અને કહ્યું: "હું આખું જીવન મારી સંતાનોમાં આત્મવિશ્વાસ જગાવવાનો સંઘર્ષ કર્યો છે, અને હવે મારી પૌત્રનો ભવિષ્ય ઊજળું કરવાનું મારો ધ્યેય છે." તેની સ્થિતિસ્થાપકતા અને જીવંત ઊર્જા એવી હતી કે એમ લાગ્યું આત્મવિશ્વાસ ફક્ત સાદગીથી અને અવિરત પ્રેમથી જીવી શકાય છે.

આવી અનેક વાર્તાઓ આપણી ચેતનાને ઉઘાડી આપે છે. જેમ કે એક સ્ત્રી જે લગ્ન પછી નવા ઘરમાં જાય છે. પણ ઘણી જગ્યાએ હજુ પણ તેને ઘરના નિર્ણયોથી દૂર રાખવામાં આવે છે. જો એક માતાને પોતાની જાતના વિકાસ માટે અવકાશ જ ન મળે, તો પછી તે પોતાના સંતાનમાં આત્મવિશ્વાસ કેવી રીતે ઊપજાવી શકે? જ્યાં માતાને માન, અવકાશ અને મૌકો મળે છે, ત્યાંથી આત્મવિશ્વાસ ઉગે છે અને એ આત્મવિશ્વાસ સંતાનોમાં ફેલાય છે.

અત્યારના સમયમાં, જ્યાં પરિવાર નાના થયા છે, માતાપિતાની જવાબદારી વધુ કેન્દ્રિત થઈ ગઈ છે. અનેક ઘરમાં માતા મુખ્ય સંભાળ લેનાર બની જાય છે. પરંતુ સાચો આત્મવિશ્વાસ ઉભો કરવા માટે બંને માતા-પિતાની ભાગીદારી જરૂરી છે. મારી 33 વર્ષની અનુભવ સાથે હું કહી શકું છું જ્યાં માતા અને પિતા બંને બાળકની સાથે સક્રિય રીતે જોડાય છે, ત્યાં બાળક પોતાને વધુ સુરક્ષિત, સન્માનિત અને આત્મવિશ્વાસથી ભરેલું અનુભવે છે.

આત્મવિશ્વાસ રાતોરાત નહીં થાય તે ઉછેરવો પડે છે. એક એવું વાતાવરણ જ્યાં બાળકને સાંભળવામાં આવે, તેમની ક્ષમતાઓ પર વિશ્વાસ કરવામાં આવે અને તેને નિષ્ફળ થવાની અને ફરીથી પ્રયાસ કરવાની છૂટ આપવામાં આવે – ત્યાં સાચું આત્મવિશ્વાસ વિકસે છે.

આ મધર્સ ડે વખતે ચાલો માત્ર ઉજવણી નહીં કરીએ, પણ દરેક માતાને સશક્ત બનાવીએ. કારણ કે આત્મવિશ્વાસથી ભરેલી માતા એક આત્મવિશ્વાસથી ભરેલી પેઢી ઊભી કરે છે. આજે જ્યારે દુનિયા આપણને બહારના સિદ્ધિઓથી માપે છે, ત્યારે સાચો આત્મવિશ્વાસ આપણા અંદરના સ્વીકારમાં છે અને બીજાને પણ એમ જ સ્વીકારવા માટે પ્રેરણામાં છે. આપણે એકબીજાની યાત્રાઓથી શીખીએ, એકબીજાને ઊંચો લાવીએ અને રોજના જીવનમાં આપણામાં અને બીજાઓમાં આત્મવિશ્વાસ શોધવા પ્રયત્ન કરીએ. અને ખાસ કરીને સલામ કરીએ એ માતાઓને જેમણે એવા બહાદુર સૈનિકોને ઉછેર્યા છે જે આપણાં રાષ્ટ્ર માટે પોતાનું સર્વસ્વ અર્પણ કરવા તૈયાર છે. તેમનો આત્મવિશ્વાસ, બલિદાન અને મૂલ્યો આપણા દેશના ભવિષ્યના પાયાસ્થંભ છે.