જે ક્રિયા કરશે એ પરિવર્તન લાવશે

 જે ક્રિયા કરશે એ પરિવર્તન લાવશે

જંગલનો રાજા કહેવાતો સિંહે અમારી આફ્રિકન સફારી દરમિયાન સેન્ટર ઓફ અટ્રેક્શન બન્યો.  જોકે તે પોતે વિશાળ, શક્તિશાળી અને ભયાનક છે, પરંતુ તેનો ખરેખરો જ્વાળામુખી સ્વભાવ માત્ર ત્યારે જ દેખાય છે જ્યારે તે ભૂખ્યો હોય. ભૂખ્યા સિંહની ક્રિયા ઝડપી, વ્યૂહાત્મક અને તાત્કાલિક હોય છે. તે શિકાર કરે છે નાનો હોય કે મોટો અને પછી તે પોતાના સમૂહ સાથે વહેંચે છે. પરંતુ જ્યારે તે તૃપ્ત હોય, ત્યારે તે સુસ્ત હોય છે, આરામ કરે છે, સારી જગ્યા શોધી લેશે અને આરામથી સૂઈ જશે. કોઈ માનવ હોય કે પ્રાણી, તે તેની શાંતિમાં ખલેલ ન પહોંચાડે તો તે કંઈ કરે નહીં.

આથી એવું કહેવાય છે કે દરેક ક્રિયાની પ્રતિક્રિયા હોય છે. યોગ્ય સમયે લેવામાં આવેલી યોગ્ય ક્રિયા સારું પરિણામ આપે છે. માનવ મગજ વિનાનું પ્રાણી પણ જાણે છે કે ક્યારે પગલાં લેવું. સિંહ જરૂર હોય ત્યારે જ જોખમ બને છે, કેમ કે તેનું અસ્તિત્વ એના આકારમાં છે તે બીજા જીવોને મારીને જીવે છે. તે કુદરતી અને જરૂરી પણ છે. પરંતુ. આપણને જીવન જીવી જવા માટે અનેક વિકલ્પો છે માંસાહાર, શાકાહાર, જૈન પદ્ધતિ એટલે આપણને વિચાર કરવાની જરૂર છે કે આપણે કઈ રીતે જીવન જીવીએ છીએ. આજે, જ્યારે વૈશ્વિક તાપમાન અને પર્યાવરણના મુદ્દાઓ ગંભીર છે, ત્યારે આપણું એક કદમ મહત્વ ધરાવે છે.

મને તાજેતરમાં મશીનો વિશે વાંચતા એક વિચાર આવ્યો. મોટા મશીનો જેમ કે ક્રેન, ટર્બાઇન, પરમાણુ ઊર્જા ઉત્પાદક મશીનોમાં એક સમાનતા છે કે તેઓ કોઈક ઉપયોગી કાર્ય કરે છે. કલ્પના ત્યારે જ અસરકારક બને છે જ્યારે તે પરાક્રમ સાથે જોડાય છે.

પ્રકૃતિમાં છોડ પણ એકદમ વિચારીને પગલાં લે છે. જ્યારે કોઈ છોડને ખાતર કે જંતુનાશક આપવામાં આવે છે, ત્યારે નજીકના છોડે એ અવલોકન કરીને પોતાનું વર્તન બદલવાનું શરૂ કરી દે છે. તેઓ પણ ક્રિયા અને પ્રતિક્રિયાના સિદ્ધાંત મુજબ જીવે છે. આમ તો આપણું ઉદ્દેશ્ય પણ સ્પષ્ટ હોવું જોઈએ – વિચારો અને એ મુજબ અને પગલાં લો. આજના સમયમાં જ્યારે આપણે વૈજ્ઞાનિક શોધોમાં વ્યસ્ત છીએ, ત્યારે આપણા મનમાં પ્રશ્ન થાય છે  શું અદભૂત પરિણામો માટે માવજત વગર કોઈ જાદુ થઈ શકે છે? જવાબ છે નહીં. દરેક સારી સિદ્ધિ પાછળ સંયમ અને શ્રમ હોય છે.

આપણી માનસિકતા બદલવા માટે આપણે ક્રિયાશીલ બનવું પડશે. આપણો દેશ પરંપરા, દંતકથાઓ અને ગેરમાન્યતાઓથી ભરેલો છે, જે ઘણી વખત આપણને વિચારવાની ક્ષમતા ગુમાવતો બનાવે છે. મારી ટીમનો એક સભ્ય વિદેશ ગયો અને એ દેશની કામગીરી વિશે જણાવતા કહ્યુ કે “બધું વ્યવસ્થિત છે, કાગળ પર છે, અને માહિતી તરત મળે છે.” મેં કહ્યું, “આવા ટેક્નોલોજી અને વ્યવસ્થા અહીં પણ શક્ય છે, બસ આપણે પ્રયાસ કરવો જોઈએ.” ત્યાં ફરજિયાત છે, તેથી બધું ચાલે છે. અહીં વિકલ્પ છે, એટલે આપણે વસ્તુઓ મુલતવી રાખીએ છીએ.

આ દૃષ્ટાંત ફક્ત ટેકનીકલ ક્ષેત્રે નહીં, પણ દરેક ક્ષેત્રે લાગુ પડે છે. જ્યાં ફરજિયાત નથી, ત્યાં અસ્તવ્યસ્તતા છે. પછી ભલે તે શિક્ષણ હોય કે ન્યાયપ્રણાલી. એક વખત મેં એક શાળાની FCRA મંજૂરી માટે કરેલી લાંબી પ્રક્રિયા જોઈ. તમામ નિયમો પૂરા કર્યા છતાં વર્ષો સુધી મંજૂરી મળી નહીં. પછી મળ્યા ત્યારે કામ ઝડપથી થયું કારણ કે મેં પગલું લીધું. પરિણામ? બાળકો માટે શિક્ષણ ચાલુ રાખવું શક્ય બન્યું.

અમુક વાતો ફક્ત અમારી ખોટી માનસિકતા અને નિષ્ક્રિયતા કારણે અટકાય છે. આપણે પ્રયત્ન કરતા નથી. આપણને ટેકનોલોજીમાં વિશ્વાસ નથી, અને સત્તાનો હક વહેંચવાનો ડર છે. આપણે રાહ જોવી પસંદ કરીએ છીએ, પગલાં લેવું નહીં. અને પછી સિસ્ટમને દોષ આપીએ છીએ. જો આપણે જ શ્રેષ્ઠ માટે ઊભા નહીં રહીએ, તો કોણ ઊભું રહેશે?

મારા પોતાના અનુભવો કહે છે કે બધું સકારાત્મક વિચારો સાથે શરૂ થાય છે. એક નાનકડી ઇચ્છા પણ મોટી ક્રાંતિ લાવી શકે છે. તમારું સ્વાસ્થ્ય સુધારવું હોય, સપનાઓ પૂર્ણ કરવાના હોય, સંબંધોને મજબૂત કરવા હોય કે તમારા આસપાસનું વાતાવરણ બદલવું હોય બધું તમારી ક્રિયાથી શરૂ થાય છે. અને ક્યારેય મોડું થતું નથી. જો ભગવાન કૃષ્ણ પણ કહે છે કે સકારાત્મક વલણ અને યોગ્ય દિશામાં કરેલા કર્મ દ્વારા બધું શક્ય છે. માત્ર વિચાર નહીં, પણ કાર્ય પણ કરવું જોઈએ. કારણ કે અંતે, જે ક્રિયા કરે છે, એ પરિવર્તન લાવે છે.