સકારાત્મરકતા સભાનપણેે કેળવેલી આંતરિક મક્કમતા છે

 સકારાત્મરકતા સભાનપણેે કેળવેલી આંતરિક મક્કમતા છે

જિંદગીમાં એક એવો વળાંક ચોક્કસ આવે છે જ્યારે તમે સારી વસ્તુઓ બનવાની રાહ જોવાનું છોડી દો છો અને પોતે જ તેને સર્જવાનું શરૂ કરો છો. મારા જીવનમાં પણ આ પરિવર્તન ત્યારે આવ્યું જ્યારે મેં જિંદગીને નકારાત્મકતા કે ફરિયાદોના ચશ્મા ઉતારીને, શુદ્ધ સકારાત્મકતાના લેન્સથી જોવાનું નક્કી કર્યું. મેં માત્ર વાવાઝોડાંઓ સામે ટકી રહેવાનું નહીં, પરંતુ વરસાદમાં નાચવાનું પસંદ કર્યું. આ એ જ વિચારધારા છે જે મને વારંવાર નાયગ્રા ધોધ તરફ ખેંચી જાય છે. હું ત્યાં માત્ર તેની ભવ્યતા જોવા નથી જતી, પરંતુ તે ધોધ જે રજૂ કરે છે તેને અનુભવવા જાઉં છું. પ્રકૃતિનું એક એવું અવિરત અને ગરિમાપૂર્ણ બળ, જે આડે આવતા ગમે તેવા ખડકો અને અવરોધો છતાં પોતાના નિર્ધારિત માર્ગે પૂરા વેગથી વહેતું રહે છે. નાયગ્રાએ મને શીખવ્યું કે પરિસ્થિતિ ગમે તેવી હોય, આપણે પણ જીવનના પ્રવાહમાં આ જ રીતે વહેવાનું છે.

જીવન ક્યારેય આપણી યોજનાઓ મુજબ નથી ચાલતું. ઘણીવાર આપણી ફ્લાઇટ મોડી પડે છે અને આગળની બધી કનેક્ટિંગ ફ્લાઇટ્સ ચૂકી જવાનો ડર આપણને ઘેરી લે છે. આવી ક્ષણો આપણને અનિશ્ચિતતાની ગર્તામાં ધકેલી દે છે. પરંતુ, આવી જ અણધારી ક્ષણો સામે જ્યારે આપણે હથિયાર હેઠા મૂકવાને બદલે સમર્પણ કરીએ છીએ, ત્યારે એક અદભુત શક્તિનો અહેસાસ થાય છે. એ સ્વીકારવું જ રહ્યું કે ભલે આપણો સંજોગો પર કોઈ કાબૂ નથી, પણ એ સંજોગો સામે આપણે કેવો પ્રતિભાવ આપવો એ ચોક્કસ આપણા હાથમાં છે. ગભરાટના સ્થાને ધીરજ અને ભયના સ્થાને શ્રદ્ધા પસંદ કરવી—બસ, આ જ બિંદુથી સાચી સકારાત્મકતાની શરૂઆત થાય છે. આ કોઈ આંધળો આશાવાદ નથી, પરંતુ સભાનપણે કેળવેલી આંતરિક મક્કમતા છે.

સકારાત્મકતા અને કર્તવ્યના આ તત્વજ્ઞાનનાં મૂળ આપણી સંસ્કૃતિ અને શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતામાં ઊંડાણપૂર્વક રોપાયેલાં છે. કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં જ્યારે અર્જુન નૈતિક દ્વિધાઓથી ઘેરાઈને ધ્રૂજી રહ્યો હતો, પોતાના જ સ્વજનો સામે શસ્ત્ર ઉપાડવાનો ઇનકાર કરી રહ્યો હતો, ત્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ તેને માત્ર ઉપરછલ્લી સાંત્વના નહોતી આપી, પણ તેના મનને પરમ સ્પષ્ટતા આપી હતી. કૃષ્ણએ અર્જુનને તેના ક્ષાત્રધર્મનું ભાન કરાવ્યું અને કાયરતા છોડીને ઊભા થવા પ્રેરિત કર્યો.

જીવનમાં કેટલીકવાર આપણે એવી પરિસ્થિતિમાં મૂકાઈએ છીએ જ્યાં સાચા પક્ષે ઊભા રહેવું ખૂબ પીડાદાયક હોય છે. પરંતુ ત્યાં આપણે અહંકાર કે ક્રોધથી પ્રેરાઈને નહીં, પણ કોઈકે તો સાચો માર્ગ બતાવવો જ પડશે એ ઉમદા હેતુથી આગળ આવવું પડે છે. શ્રીકૃષ્ણએ અર્જુનને સમજાવ્યું કે સાચું કર્મ અને ધર્મ નિઃસ્વાર્થ ભાવે અને ઉચ્ચ હેતુ માટે જન્મે છે. આ પ્રસંગ પરથી મને સમજાયું કે સકારાત્મકતા ક્યારેય નિષ્ક્રિય હોઈ શકે જ નહીં. કેટલીકવાર, જ્યારે આખો રસ્તો અસ્પષ્ટ અને અગવડભર્યો હોય, ત્યારે પણ હિંમતભેર અને સ્પષ્ટતા સાથે સાચું પગલું ભરવું, એ જ સાચી સકારાત્મકતા છે.

મેં આ સિદ્ધાંતને માત્ર પુસ્તકોમાં કે મારા પોતાના જીવનમાં જ નથી અનુભવ્યો, પરંતુ જેમની સાથે હું કામ કરું છું તેવાં વિશેષ બાળકોના જીવનમાં સાકાર થતો જોયો છે. શ્રવણમંદ બાળકો, જેમને સમાજ ઘણીવાર નબળા અથવા અસક્ષમ માનીને હાંસિયામાં ધકેલી દે છે, તેમણે પોતાની મહેનતથી અશક્યને શક્ય કરી બતાવ્યું છે.

આ વર્ષે જોશ ફાઉન્ડેશન દ્વારા સંચાલિત શ્રુતિ સ્કૂલના તમામ શ્રવણમંદ વિદ્યાર્થીઓ જેમણે ssc બોર્ડની પરીક્ષા આપી હતી, તે બધા ઉત્તીર્ણ થયા છે. તેમાંથી 7 વિદ્યાર્થીઓએ ડિસ્ટિંક્શન મેળવ્યું છે અને બાકીના તમામ વિદ્યાર્થીઓ ફર્સ્ટ ક્લાસ સાથે પાસ થયા છે. આ બાળકોના ચહેરા પરનું સ્મિત અને તેમની આંખોમાં ચમકતી આશા એવી છે, જેને કોઈ માર્કશીટ કે રિપોર્ટ કાર્ડના આંકડા ક્યારેય સંપૂર્ણપણે બયાન ન કરી શકે. જે સકારાત્મકતા હૃદયમાં રોપાય છે, તે અશક્યને પણ શક્યતામાં બદલી નાખે છે.

આ પ્રેરણાદાયી પ્રવાહ માત્ર એક શાળા પૂરતો સીમિત નથી. ડોમ્બિવલીની ઉત્કર્ષ મંડળ મૂકધ્વનિ વિદ્યાલય અને સંવાદ કર્ણબધિર પ્રબોધિની જેવી શાળાઓના શ્રવણમંદ વિદ્યાર્થીઓએ પણ તમામ અપેક્ષાઓ કરતાં ઘણું શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કર્યું છે. આ આશ્ચર્યજનક અને હૃદયસ્પર્શી સફળતાની વાર્તાઓએ રાષ્ટ્રીય અખબારોમાં પણ મુખ્ય સ્થાને જગ્યા મેળવી છે. આ બાળકોએ સાબિત કરી દીધું છે કે જ્યારે તેમને સહાનુભૂતિ નહીં, પણ યોગ્ય સહકાર અને તક આપવામાં આવે, ત્યારે તેઓ માત્ર ઊભા જ નથી થતા, પણ ઝળકી ઊઠે છે. પરીક્ષામાં 90% થી લઈને 69% સુધીના ઉચ્ચ ગુણ મેળવીને આ દિવ્યાંગ બાળકોએ સફળતાની આખી વ્યાખ્યા જ ફરીથી લખી નાખી છે.

આ એવી ક્ષણો છે જે મારી એ માન્યતાને વધુ મજબૂત કરે છે કે સકારાત્મકતા એ ગતિશીલ ઉર્જા છે. તે એક એવી શક્તિ છે જે આપણી મર્યાદાઓને પણ સફળતાના લોન્ચપેડમાં ફેરવી નાખે છે. નાયગ્રાના મહાન ધોધની જેમ જ, આ બાળકોએ પોતાની આંતરિક શક્તિનો ઉપયોગ મુશ્કેલીઓની દીવાલોને તોડવા માટે નહીં, પણ તેની ઉપરથી ગરિમાપૂર્વક વહી જવા માટે કર્યો છે. તેમની આ સફર માત્ર માર્ક્સ મેળવવાની નથી; આ સફર હિંમત, અડગતા અને આત્મવિશ્વાસના મૌન સામર્થ્યની છે.

હમણાં તાજેતરમાં જ, મધર્સ ડેના અવસરે હું મારી સખીઓ સાથે એકત્રિત થઈ હતી. એ હસતી-રમતી ક્ષણો વચ્ચે મારા હૃદયમાંથી એક ગંભીર વિચાર સ્ફુર્યો જે મેં બધા સાથે શેર કર્યો. આખું જીવન બાળકો અને પરિવારના ઉછેરમાં તથા તેમની સુખ-સુવિધાઓ પાછળ હોમી દઈએ છીએ. આ દોડધામમાં આપણે ક્યારેય ક્ષણભર રોકાઈને આપણા પોતાના શરીર, મન અને આત્માની સંભાળ લેવાનું વિચારતી જ નથી. તેથી, તે દિવસે અમે બધી સખીઓએ સાથે મળીને એક સંકલ્પ કર્યો, એક સામૂહિક ઈચ્છા પ્રગટ કરી કે આ મધર્સ ડેથી અમે અમારી જાતને આંતરિક સંવાદિતા અને સુમેળનું જીવન ભેટ આપીશું. જ્યારે આપણે પોતે અંદરથી સંતૃપ્ત અને ઉર્જાવાન હોઈશું, ત્યારે જ આપણે સાચી સકારાત્મકતાનો ફેલાવો કરી શકીશું. પોતાની સંભાળ રાખવી એ સ્વાર્થ નથી, પણ સ્વ-પ્રેમનો સાચો સાર છે. અને આ એક એવી અમૂલ્ય ભેટ છે જે આપણે માત્ર આપણી જાતને જ નહીં, પણ સમગ્ર વિશ્વને આપીએ છીએ.

નાયગ્રા ધોધની મુલાકાત દરમિયાન મેં ત્યાં એક અદભુત વાક્ય વાંચ્યું હતું જે મારા હૃદયમાં કાયમ માટે કોતરાઈ ગયું છે. ધોધની પ્રચંડ શક્તિએ કેટલાક લોકોને તેની ઉર્જાનો સદુપયોગ કરવાની પ્રેરણા આપી, તો કેટલાક લોકોને તેની સુંદરતાને અકબંધ રાખવાની પ્રેરણા આપી. મુશ્કેલ સમયમાં પણ અન્યો પ્રત્યે કરુણા રાખતા દરેક માનવીની જેમ આ બધું જ આખરે તો એક સકારાત્મક ઉર્જાનો પ્રવાહ છે જે આ દુનિયાને વધુ સુંદર બનાવે છે.

સકારાત્મકતા એ શક્તિ અને ગરિમાનો સમન્વય છે. તે આપણને પરિસ્થિતિઓથી ઉપર ઊઠવાની સ્વાયત્તતા આપે છે, અન્યોને મજબૂતાઈથી માર્ગદર્શન આપવાનું સામર્થ્ય આપે છે અને આપણી અંદર તેમજ બહાર રહેલી સુંદરતાનું રક્ષણ કરવાની દૃષ્ટિ આપે છે. જીવનના પ્રવાહની દિશા કે ભરતી-ઓટ હંમેશાં આપણા હાથમાં નથી હોતી, પરંતુ તે પ્રવાહમાં આપણે કેવી રીતે વહેવું પૂરા આત્મવિશ્વાસ, હેતુ અને હકારાત્મકતા સાથે વહેવું તેની પસંદગી ચોક્કસ આપણી પોતાની જ છે.