આત્મવિશ્વાસનો અનોખો પ્રકાશ

 આત્મવિશ્વાસનો અનોખો પ્રકાશ

બાગકામનું સાચું ગૌરવ માટીમાં હાથ બોળીને છોડના મજબૂત મૂળિયાં રોપવામાં, સૂર્યના તાપને ઝીલીને પૂર્ણપણે ખીલવામાં અને પોતાના જીવનરૂપી બગીચાને ઉછેરતી વખતે શરીરની સાથે આત્માની સંભાળ લેવામાં રહેલું છે. એક તરફ વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે અકલ્પનીય ક્રાંતિ થઈ રહી છે અને માનવજાત અંતરીક્ષમાં નવા સીમાચિહ્નો સ્થાપિત કરી રહી છે. ઇસવીસન ઓગણીસ સો અઠ્ઠાણુંમાં પૃથ્વીથી સેંકડો કિલોમીટર ઉપર ભ્રમણકક્ષામાં વિશાળ અંતરીક્ષ સ્ટેશન બનાવવાનું સાહસ શરૂ થયું હતું. આ વિશાળ મથકના બાંધકામ માટે દસકાઓ સુધી અનેક મિશન યોજાયા અને વૈજ્ઞાનિકોએ રાતોરાત મહેનત કરીને માનવ ઈતિહાસનું સૌથી મોટું સંશોધન કેન્દ્ર ઊભું કર્યું.

આવા મહાન અવકાશયાત્રીઓમાં નાસા દ્વારા પસંદ કરાયેલા સુનિતા વિલિયમ્સનું નામ અગ્રસ્થાને આવે છે. તેઓ પોતાના સાહસિક સ્વભાવ માટે જાણીતા છે. તાજેતરના મિશનમાં તેઓ માત્ર આઠ દિવસ માટે અંતરીક્ષમાં ગયા હતા પરંતુ ટેકનિકલ કારણોસર તેમને નવ મહિના જેટલો લાંબો સમય ત્યાં વિતાવવો પડ્યો. અંતરીક્ષના વિષમ વાતાવરણમાં શારીરિક સ્નાયુઓ અને હાડકાંનું નબળું પડવું, વિકિરણોનો સામનો કરવો, દ્રષ્ટિ નબળી પડવી અને એકલતાનો માનસિક બોજ સહન કરવો એ ખૂબ કઠિન પડકારો છે. આ તમામ મુશ્કેલીઓ હોવા છતાં તેઓ મુખ પર સ્મિત રાખીને વિજયી બનીને પૃથ્વી પર પરત ફર્યા છે.

ગૌરવ અને સફળતા ક્યારેય મફતમાં મળતા નથી, તે સખત પરિશ્રમ, સમર્પણ અને માનસિક મજબૂતીથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. આપણે સામાન્ય મનુષ્યો તરીકે વૈજ્ઞાનિકોની શોધખોળ અને સુવિધાઓનો ઉપયોગ કરીને જીવન જીવીએ છીએ, પરંતુ દૈનિક જીવનમાં નાની મુશ્કેલી આવતાં જ આપણું માનસિક સંતુલન ગુમાવી બેસીએ છીએ. આપણે ક્યારે આવા મહાન વ્યક્તિત્વો પાસેથી પ્રેરણા લઈને જીવનના પડકારો સામે હિંમતભેર ઊભા રહેતા શીખીશું.

આજે વિજ્ઞાન સમગ્ર વિશ્વનો કાયાકલ્પ કરી રહ્યું છે છતાં આપણે ધર્મ, જાતિ, રીતસાધનો અને સંકુચિત માનસિકતાના ભેદભાવમાં અટવાયેલા છીએ. આધ્યાત્મિકતાને સચ્ચાઈ અને શ્રદ્ધાથી જીવવાના બદલે આપણે તેને માત્ર ધાર્મિક વિધિઓ પૂરતી સીમિત કરી દીધી છે. સમગ્ર વિશ્વ અને આ બ્રહ્માંડ એક જ પરમ ચેતના દ્વારા નિર્મિત છે અને આપણે સૌ તેનો જ એક ભાગ છીએ. જો આપણે વિભાજન અને ભેદભાવથી ઉપર ઉઠીને આપણા જીવનના સાચા ઉદ્દેશ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીએ તો આપણું જીવન વધુ અર્થસભર અને સુખદ બની શકે છે.

જરા ઈતિહાસ તરફ નજર કરીએ તો વીસમી સદીની શરૂઆતમાં હવાઈ મુસાફરી અને દરિયાઈ સફરનો પ્રારંભ થયો હતો. નાના વહાણોથી શરૂ કરીને આજે એકવીસમી સદીમાં અદ્યતન સુવિધાઓથી સજ્જ તરતી હોટેલ સમાન આલીશાન જહાજો દરિયામાં સફર કરી રહ્યા છે. જો મુસાફરીના સાધનો અને તકનીકમાં આવો ક્રાંતિકારી બદલાવ આવી શકતો હોય તો મનુષ્ય તરીકે આપણા વિચારો અને માનસિકતામાં પરિવર્તન કેમ ન આવી શકે. જો આપણે આપણી મનોવૃત્તિને લવચીક અને સાહસિક બનાવીએ તો જીવનમાં અદ્ભુત રૂપાંતરણ લાવી શકીએ છીએ.

પૌરાણિક સાહિત્ય અને ચિંતન આપણને શીખવે છે કે મનુષ્યનો સાચો વિકાસ પડકારોનો સામનો કરવાથી જ થાય છે. વિવિધ ધર્મગ્રંથોમાં એક જ પરમ સત્તાનો ઉલ્લેખ હોવા છતાં અલગ અલગ દેવ-દેવીઓને સુખ, સમૃદ્ધિ, શસ્ત્ર, યુદ્ધ અને સંસ્કૃતિ જેવી વિવિધ જવાબદારીઓ સોંપાયેલી દર્શાવવામાં આવી છે. તેમણે પણ પોતાની ફરજો નિભાવતી વખતે અનેક વિઘ્નો પાર કર્યા છે. આપણે મનુષ્યો ક્યારે આપણી પરમ ફરજ સમજીને સમાજ અને માનવતા પ્રત્યે કરુણા દાખવતા થઈશું.

મને સાચું ગૌરવ અને આત્મવિશ્વાસનો પાઠ મારા સાંભળવાની ક્ષતિ ધરાવતા બાળકો પાસેથી શીખવા મળ્યો છે. તાજેતરમાં જ જોશ ફાઉન્ડેશન દ્વારા દસ વર્ષ પહેલાં જે બાળકને શ્રવણયંત્ર આપવામાં આવ્યું હતું તે યુવાન મને મળવા આવ્યો. વીસ વર્ષથી વધુ વયના સાંભળી ન શકતા યુવાનોને ફાઉન્ડેશન દ્વારા આર્થિક મદદ અપાતી નથી તેથી તે પોતે મહેનત કરીને નવા શ્રવણયંત્ર ખરીદવા માટે પોતાના પૈસા લઈને આવ્યો હતો. મુંબઈ મહાનગરપાલિકામાંથી નિવૃત્ત થયેલા પિતાની જગ્યાએ તેને સફાઈ કામદારની નોકરી મળી છે. તે અતિશય આનંદ અને ગર્વ સાથે કહેતો હતો કે હું હવે ખૂબ સારું બોલી શકું છું, નોકરી કરીને પરિવારનું પાલનપોષણ કરું છું અને હવે લગ્ન માટે કન્યા શોધી રહ્યો છું.

સમાજમાં અનેક લોકો સાંભળવામાં તકલીફ હોવા છતાં લઘુતાગ્રંથિ કે સંકોચને કારણે શ્રવણયંત્ર પહેરતા અચકાય છે, જ્યારે આ યુવાને અનેક વિષમતાઓ વચ્ચે પણ આત્મવિશ્વાસથી પોતાનું સ્થાન બનાવ્યું છે. આવા બાળકો જ સમાજમાં સાચી સકારાત્મકતા ફેલાવે છે. રમતનું મેદાન હોય કે જીવનનો સંઘર્ષ, મુશ્કેલીઓ સામે હિંમતભેર ટકી રહેનારા લોકોને જ અંતે ગૌરવ અને સફળતા પ્રાપ્ત થાય છે.