શું બુદ્ધિશાળી નિર્ણયો હંમેશાં ગણતરીપૂર્વકના જ હોય છે?

 શું બુદ્ધિશાળી નિર્ણયો હંમેશાં ગણતરીપૂર્વકના જ હોય છે? 

આપણે અવારનવાર એવું માનીએ છીએ કે બુદ્ધિશાળી હોવાનો અર્થ એ છે કે વ્યવહારુ નિર્ણયો લેવા. આપણે ગણતરીઓ કરીએ છીએ, શું સાચું છે, શું ઉપયોગી છે, અને શેમાંથી શ્રેષ્ઠ પરિણામ મળશે તે વિચારીએ છીએ. પરંતુ સમય જતાં સમજાયું છે કે કેટલાક નિર્ણયો એવા હોય છે જ્યાં મગજ તમને સો કારણો આપી શકે છે, પણ હૃદય માત્ર એક જ વાત કહે છે આ યોગ્ય લાગે છે. અને કેટલીકવાર, તે એક જ કારણ પૂરતું હોય છે. ૧૯મી ઓગસ્ટે, જ્યારે અમે હિયરિંગ હાર્ટ્સના પાંચ વર્ષ પૂર્ણ થવાની ઉજવણી કરી, ત્યારે અમારી આખી ટીમે આ વાતનો ખૂબ ઊંડાણપૂર્વક અનુભવ કર્યો. મારા માટે આ પાંચ વર્ષ એક ખૂબ જ ખાસ માઇલસ્ટોન છે, માત્ર અમે કરેલા કામને કારણે જ નહીં, પરંતુ એ બાળકો અને પરિવારોને કારણે જેઓ આ સફરનો એક અતૂટ હિસ્સો બની ગયા છે.

જ્યારે મેં આ વર્ષગાંઠની ઉજવણી વિશે વિચાર્યું, ત્યારે હું એક ખૂબ જ વ્યવહારુ નિર્ણય લઈ શકી હોત. મારી ટીમે આ પાંચ વર્ષમાં મારી સાથે ખૂબ મહેનત કરી છે, અને હું તેમના માટે એક પાર્ટીનું આયોજન કરી શકી હોત, ક્યાંક પિકનિક પર લઈ જઈ શકી હોત અથવા કોઈ આઉટિંગ પ્લાન કરી શકી હોત જ્યાં અમે આરામથી મજા માણી શકીએ. ઉજવણી કરવાની આ એકદમ તાર્કિક રીત હોત.ઉજવણી વિશે ચર્ચા કરતી વખતે અમારી ટીમના મનમાં એક વિચાર આવ્યો કે આપણું સેલિબ્રેશન માત્ર આપણા પૂરતું સીમિત ન રહેવું જોઈએ, પરંતુ તે આપણા હિયરિંગ હાર્ટ્સ પરિવાર સાથે ઉજવવું જોઈએ. ક્યાંક ને ક્યાંક અમે બધા ઇચ્છતા હતા કે બાળકો આ ખુશીનો ભાગ બને. તેથી અમે નક્કી કર્યું કે માત્ર ટીમ પૂરતું કંઈક કરવાને બદલે, અમે શ્રવણની ખામી ધરાવતા બાળકો સાથે ઉજવણી કરીશું. આજે જ્યારે અમે પાછું વળીને જોઈએ છીએ, ત્યારે અમને ખૂબ જ આનંદ થાય છે કે અમે અમારા હૃદયના એ લાગણીશીલ અવાજને સાંભળ્યો.

અમારી સાથે શ્રવણની ખામી ધરાવતા ૫૫ બાળકો હતા, અને અમે તેમના માટે ટિશ્યૂ પેપર, રંગો અને ફેવિકોલ-પાણીના મિશ્રણનો ઉપયોગ કરીને એકદમ સરળ સર્જનાત્મક એક્ટિવિટી પ્લાન કરી હતી, જેના દ્વારા તેઓ પોતાની કળા બનાવી શકે. મને સૌથી વધુ આશ્ચર્ય એ વાતનું થયું કે બાળકો તેમાં કેટલા ડૂબી ગયા હતા! લગભગ બે થી અઢી કલાક સુધી, તેઓ ત્યાં બેસીને કંઈક નવું બનાવી રહ્યા હતા, રંગો સાથે પ્રયોગો કરી રહ્યા હતા અને તેમની કળાને વધુ સુંદર બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. તેમણે પોતાના મોબાઈલ ફોન તરફ જોયું પણ નહીં. આસપાસ શું થઈ રહ્યું છે તેમાં પણ તેમને કોઈ રસ નહોતો. તેઓ માત્ર પોતાની રચનામાં મગ્ન હતા. હું તેમને જોતી રહી અને વિચારતી રહી કે આપણા જેવા મોટા લોકો માટે થોડી મિનિટો પણ ફોનથી દૂર રહેવું કેટલું મુશ્કેલ બની ગયું છે. આ બાળકો અમને શીખવી રહ્યા હતા કે જ્યારે કોઈ વસ્તુ ખરેખર તમારું ધ્યાન ખેંચે છે, ત્યારે તમને બીજી કોઈ વસ્તુની જરૂર રહેતી નથી.

હું હંમેશાં માનું છું કે માનવતા એ એવી વસ્તુ નથી કે જેના વિશે આપણે માત્ર એક ચોક્કસ દિવસે જ વાત કરીએ. તે આપણી જીવનશૈલી અને આપણી આસપાસના લોકોને જોવાની આપણી દૃષ્ટિનો એક ભાગ બનવો જોઈએ. શ્રવણની ખામી ધરાવતા બાળકો સાથેની મારી આ સફરે મને શીખવ્યું છે કે ઇન્ક્લુઝન એટલે માત્ર કોઈને વધુ સારું સાંભળવામાં મદદ કરવી એવું નથી. તેનો અર્થ એ પણ છે કે તેમને ભાગ લેવાની, પોતાને વ્યક્ત કરવાની, ખુશીઓ અનુભવવાની અને પોતે પણ આ સમાજનો એક હિસ્સો છે તેવો અહેસાસ કરવાની તકો આપવી. તેથી, આ  બાળકો સાથે પાંચ વર્ષની ઉજવણી કરવી એ મને ખૂબ જ સ્વાભાવિક લાગ્યું. 

શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાનો ભગવાન કૃષ્ણનો એક ઉપદેશ હંમેશાં મારી સાથે રહ્યો છે, "કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે મા ફલેષુ કદાચન." આપણને કર્મ કરવાનો અધિકાર છે, પણ તેના ફળ પ્રત્યે આસક્ત થવાનો નહીં. મારા જીવનના અલગ-અલગ અનુભવો દ્વારા મેં આ ઉપદેશને અલગ-અલગ રીતે સમજ્યો છે. જ્યારે આપણે બદલામાં શું મળશે તે પૂછ્યા વિના, સાચા ઇરાદાથી કોઈ કામ કરીએ છીએ, ત્યારે તે કામ જ આપમેળે સંતોષકારક બની જાય છે. અમે બાળકો પાસેથી કોઈ અપેક્ષા રાખીને આ ઉજવણીનું આયોજન નહોતું કર્યું. અમે માત્ર એટલું જ ઇચ્છતા હતા કે તેઓ અમારી પાંચ વર્ષની સફરનો ભાગ બને. પરંતુ તેના બદલામાં, અમને કંઈક એવું મળ્યું જે અમૂલ્ય હતું તેમનું સ્મિત, તેમનો ઉત્સાહ અને એક ઊંડા સંતોષની લાગણી, જે અમે લાંબા સમય સુધી અમારી સાથે રાખીશું.

તે દિવસે મને લીડરશિપ વિશે પણ કંઈક નવું સમજાયું. અમે કોઈ પ્રોફેશનલ ઇવેન્ટ પ્લાનરને બોલાવીને દરેક નાની-મોટી વસ્તુનું આયોજન કરી શક્યા હોત, પરંતુ મારી ટીમે જાતે જ જવાબદારી ઉપાડીને આખી ઉજવણી ગોઠવવાનું નક્કી કર્યું. તેઓ ઇચ્છતા હતા કે દરેક બાળકને એવું લાગે કે આ પાંચ વર્ષ તેમના પણ છે. મારી ટીમને આટલી જવાબદારી લેતી અને બાળકોના દિવસને ખાસ બનાવવા માટે તેમની લાગણીઓ ઉમેરતી જોઈને મને તેમના પર ખૂબ ગર્વ થયો. આ ઘટનાએ મને યાદ અપાવ્યું કે લોકો માત્ર સાથે કામ કરવાથી નથી જોડાયેલા રહેતા; જ્યારે તેઓ કોઈ અર્થપૂર્ણ ઉદ્દેશ્ય વહેંચે છે ત્યારે તેઓ એકબીજા સાથે જોડાય છે. કદાચ અહીં જ બુદ્ધિ અને લાગણીઓનો સંગમ થાય છે. સ્માર્ટ હોવું એટલે હંમેશાં સૌથી સહેલો કે વ્યવહારુ વિકલ્પ પસંદ કરવો એવું નથી. તેનો અર્થ છે લોકોને સમજવા, કઈ બાબતો જોડાણ ઊભું કરે છે તે જાણવું અને તમારી ટીમને એવું કંઈક કરવાની તક આપવી જેનો હેતુ મોટો હોય.

જ્યારે હું એ પ્રશ્ન વિશે વિચારું છું કે, "બુદ્ધિશાળી લોકો હજુ પણ લાગણીશીલ નિર્ણયો શા માટે લે છે?", ત્યારે મને લાગે છે કે  આ પાંચ વર્ષમાં મને મારો જવાબ મળી ગયો છે. મગજ જરૂરી છે. તે આપણને આયોજન કરવા, પૃથ્થકરણ કરવા અને જવાબદાર નિર્ણયો લેવામાં મદદ કરે છે. પરંતુ હૃદય આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણે જે કંઈ પણ કરી રહ્યા છીએ તે 'શા માટે' કરી રહ્યા છીએ. ૧૯મી ઓગસ્ટે અમે એક એવી ઉજવણી પસંદ કરી શક્યા હોત જેનું આયોજન કરવું સહેલું હોય. તેના બદલે, અમે ૫૫ બાળકો સાથે ઉજવણી કરવાનું પસંદ કર્યું. જ્યારે અમે તેમને બે થી અઢી કલાક સુધી ફોનથી વિચલિત થયા વિના સુંદર આર્ટવર્ક બનાવતા જોયા, ત્યારે એ દૃશ્યએ અમને એટલી ખુશી આપી જેની કોઈ ગણતરી કરી શકાય તેમ નહોતી.

કદાચ કેટલાક નિર્ણયોને લાગણીશીલ એટલે જ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેને માપી શકાતા નથી. પરંતુ તેનાથી તે નિર્ણયો ઓછા બુદ્ધિશાળી નથી બની જતા. કેટલીકવાર, હૃદયની વાત સાંભળવી એ સમજદારીથી દૂર જવું નથી, પરંતુ ખરેખર શું મહત્વનું છે તે સમજવું છે.