આપણી અંદરના આત્મવિશ્વાસને ફરી મળીએ

 આપણી અંદરના આત્મવિશ્વાસને ફરી મળીએ

એવું અવારનવાર કહેવાય છે કે માણસ પોતાના સમગ્ર જીવન દરમિયાન જે સૌથી સુંદર વસ્તુ પહેરી શકે છે, તે છે તેનો આત્મવિશ્વાસ.પણ આ આત્મવિશ્વાસને સાચા અર્થમાં જીવવા માટે, તેને અનુભવવો પડે છે, કમાવવો પડે છે અને સૌથી મહત્ત્વનું તો આપણી અંદર છુપાયેલા એ આત્મવિશ્વાસને રૂબરૂ મળવું પડે છે. જ્યારે તમે ઇન્ટરનેટ પર હાઉ ટુ બી કોન્ફિડન્ટ સર્ચ કરો છો, ત્યારે તમને અગણિત ટેકનિકો અને ભારેખમ શબ્દો જોવા મળશે. પરંતુ સાચો આત્મવિશ્વાસ કોઈ બહારથી ઉછીની લાવવાની વસ્તુ નથી, તે આપણામાંના દરેકની અંદર રહેલો એક કુદરતી ગુણ છે, જે બસ ઓળખાવાની અને સ્વીકારાવાની રાહ જોઈ રહ્યો છે.

જરા એક નવજાત શિશુનો વિચાર કરો. સાત-આઠ મહિનાનું થતાં જ બાળક બંને હાથ-પગના બળે ભાખોડિયા ભરવાનું શરૂ કરે છે. ધીમે-ધીમે આસપાસના ફર્નિચર કે માતા-પિતાના હાથનો ટેકો લઈને તે ઊભું થવા અને ચાલવાનો પ્રયત્ન કરે છે. આ સફરમાં તે કેટલીય વાર પડે છે, પણ તોય ઊભું થાય છે. આ જ તો આત્મવિશ્વાસનો સાચો અર્ક છે. નિષ્ફળતાઓમાંથી શીખવું અને વ્હાલસોયાંઓના પ્રોત્સાહનથી ફરી બેઠા થવું. બાળક જ્યારે થોડું આત્મવિશ્વાસથી ચાલતું થાય, એટલે તેનો આગલો પડકાર કૂદકો મારવાનો હોય છે. હા, તેમાં પણ કદાચ એ પડશે, પણ માતા-પિતાની સુરક્ષિત ગોદનો ભરોસો તેને ફરી બેઠું કરે છે. આપણા માતા-પિતા જ આપણા જીવનના સૌથી પહેલા કોન્ફિડન્સ કોચ હોય છે. જેમ જેમ આપણે મોટા થઈએ છીએ, તેમ તેમ હરીફાઈ, સરખામણી, ઈર્ષ્યા, મિત્રોનું દબાણ અને આધુનિક જીવનની આંધળી દોટમાં આપણે આપણા એ જ સહજ આત્મવિશ્વાસથી દૂર ફેંકાઈ જઈએ છીએ. આજે આ ઝડપથી બદલાતી દુનિયામાં, સમય આવી ગયો છે કે આપણે આપણા એ નીડર બાળપણ સાથે ફરી જોડાઈએ. આપણી અંદર રહેલા એ જ આત્મવિશ્વાસને ફરી એકવાર મળીએ.

જો આપણે સાચા આત્મવિશ્વાસનું સર્વશ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ જોવું હોય, તો તે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સિવાય બીજું કોણ હોઈ શકે? તેમણે બાળપણથી જ અદ્ભુત હિંમત અને સ્પષ્ટતા દર્શાવી હતી. પોતાના જ સગા મામા કંસ તેમને મારી નાખવા માંગે છે તે જાણતા હોવા છતાં, કૃષ્ણ જીવનના દરેક તબક્કે નિર્ભય થઈને જીવ્યા. તેમની લીલાઓ માત્ર ચમત્કારો નહોતા, પણ અડગ આત્મવિશ્વાસ અને હેતુપૂર્ણ જીવન જીવવાના શક્તિશાળી પાઠ હતા. કૃષ્ણ માત્ર પોતે જ આત્મવિશ્વાસથી નહોતા ચાલતા, પણ તેમણે આસપાસના તમામ મિત્રો, પરિવાર અને ભક્તોમાં પણ એ વિશ્વાસ જગાડ્યો હતો. યમુના નદીમાં કાલિય નાગ નાથવાનો હોય કે દેવરાજ ઈન્દ્રના કોપ સામે ગોવર્ધન પર્વત તોળવાનો હોય, તેમણે દરેક પડકારનો સામનો હસતા મુખે, કોઈ પણ ડર વગર કર્યો. ભગવદ્ ગીતાના પવિત્ર શ્લોકો દ્વારા તેમણે આપણને આત્મવિશ્વાસ અને સંતુલિત જીવનનો એક શાશ્વત માર્ગ બતાવ્યો છે. તેઓ આપણને શંકાઓથી ઉપર ઊઠીને, પોતાના કર્મોની જવાબદારી લઈને આધ્યાત્મિક આત્મવિશ્વાસ સાથે જીવનનો સામનો કરવાની પ્રેરણા આપે છે. શું આપણે ક્યારેય આપણી વ્યસ્ત દિનચર્યામાંથી થોડો વિરામ લઈને આપણી અંદર રહેલા એ કૃષ્ણતત્વને, એ આત્મવિશ્વાસને મળવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે ખરો?

પોતાના પર ભરોસો રાખવો એ આત્મવિશ્વાસનું પ્રથમ પગથિયું છે. તાજેતરમાં મારી મુલાકાત એક એવી અદ્ભુત મહિલા સાથે થઈ, જેમની સફરે મારા હૃદય પર ઊંડી છાપ છોડી દીધી. તેઓ બે સાંભળી ન શકતા બાળકોના માતા છે. તમામ પ્રતિકૂળતાઓ છતાં, તેમણે રાત-દિવસ એક કરીને પોતાના બાળકોને અપાર પ્રેમ અને આત્મવિશ્વાસ સાથે ઉછેર્યા. તેમનો દીકરો મોટો થયો, લગ્ન થયા પણ કમનસીબે એ સંબંધ લાંબો ન ચાલ્યો અને છૂટાછેડા થયા. તેમની દીકરીએ પણ એક શ્રવણમંદ યુવાન સાથે લગ્ન કર્યા અને તેણે એક બાળકને જન્મ આપ્યો, જે આજે ઓટિઝમ નામની સ્થિતિથી પીડિત છે. તે બાળક સાંભળી શકે છે, પણ પોતાની આ સ્થિતિને કારણે સમાજ સાથે કનેક્ટ નથી થઈ શકતો. તે માજીએ મારી સામે અત્યંત શાંત અને મક્કમ નજરે જોયું અને કહ્યું, મારું આખું જીવન એક સંઘર્ષ રહ્યું છે. પહેલા મારા બાળકોને આત્મવિશ્વાસ આપવાનો અને હવે, હું જીવીશ ત્યાં સુધી મારે મારા પૌત્રને ઉછેરવામાં મારી દીકરીને સપોર્ટ કરવો છે. બસ તમે મને એટલું કહો કે મારે આગળ શું કરવાનું છે? હું તેમની આ અસાધારણ સ્થિતિસ્થાપકતા, અડગ આત્મવિશ્વાસ અને તેમની સકારાત્મક ઉર્જા જોઈને દંગ રહી ગઈ. તેમની વાર્તા એ વાતની સાબિતી છે કે આત્મવિશ્વાસ એટલે બધું જ પરફેક્ટ હોવું એવું નથી, પણ તમે જેમની ચાહો છો તેમના માટે મુશ્કેલીઓ વચ્ચે પણ વારંવાર અડીખમ ઊભા થાઓ તે છે.

ઘણીવાર આપણે આપણી આસપાસ અજાણતા જ કેટલીક મર્યાદાઓની દીવાલો ચણી લઈએ છીએ. એક સ્ત્રી જ્યારે લગ્ન કરીને નવા ઘરમાં આવે છે, ત્યારે તે બધું જ અપનાવી લે છે. છતાં, આપણી કેટલીક પરંપરાઓમાં તેને માત્ર ઘરકામ અને બાળકોના ઉછેર પૂરતી જ મર્યાદિત રાખવામાં આવે છે. પારિવારિક કે આર્થિક નિર્ણયોમાં તેનો અભિપ્રાય લેવાતો નથી. ભૂતકાળમાં કદાચ તકોનો અભાવ હશે, પરંતુ આજની ઝડપથી બદલાતી દુનિયામાં સ્ત્રીઓએ જાગૃત, માહિતગાર અને સક્રિય બનવું ખૂબ જ જરૂરી છે ખાસ કરીને તેમના બાળકોના ભવિષ્ય માટે.

જે માતાને પોતાની જાતને વ્યક્ત કરવાની, પોતાના મંતવ્યો આપવાની કે એક વ્યક્તિ તરીકે ખીલવાની આઝાદી ન મળતી હોય, તે પોતાના બાળકને આત્મવિશ્વાસના પાઠ કેવી રીતે ભણાવી શકે? આત્મવિશ્વાસની શરૂઆત ઘરથી થાય છે. જે માતાને ઘરમાં સાંભળવામાં આવે છે, સન્માન આપવામાં આવે છે, તે જ પોતાની આ શક્તિ પોતાના બાળકોમાં સંક્રાંત કરી શકે છે. હવે સમય પાકી ગયો છે કે આપણે આ જૂની માનસિકતાની દીવાલો તોડીએ અને દરેક સ્ત્રીને ખીલવાની તક આપીએ, કારણ કે એક સશક્ત મહિલા જ એક સશક્ત અને આત્મવિશ્વાસુ પેઢીનું નિર્માણ કરી શકે છે.

પહેલાના જમાનામાં સંયુક્ત પરિવારો હતા, એક જ ઘરમાં સાત-આઠ બાળકો સાથે ઉછરતા. ભાઈ-બહેનો એકબીજાના ટેકે સંઘર્ષો ઝીલતા અને શીખતા. પરંતુ આજે ન્યુક્લિયર (વિભક્ત) ફેમિલીના જમાનામાં સિંગલ ચાઇલ્ડ કલ્ચર વધી રહ્યું છે, જેના કારણે પેરન્ટિંગ ખૂબ જ ગંભીર અને ક્યારેક તણાવપૂર્ણ બની ગયું છે. મોટાભાગના ઘરોમાં બાળકની સંપૂર્ણ જવાબદારી માતા પર આવી જાય છે અને જો બાળકના ઉછેરમાં ક્યાંક સહેજ પણ ખામી રહી જાય, તો માતા પોતાની જાતને ગુનેગાર માનવા લાગે છે. પણ આવું શા માટે?

બાળકને આત્મવિશ્વાસુ બનાવવું એ કોઈ એક વ્યક્તિની નહીં, પણ માતા-પિતા બંનેની સહિયારી જવાબદારી છે. મારા ૩૩ વર્ષના બહોળા અનુભવમાં, ખાસ કરીને દિવ્યાંગ બાળકો સાથે કામ કરતી વખતે મેં એક પરમ સત્ય જોયું છે: જ્યારે માતા અને પિતા બંને બાળકના ઉછેરમાં સમાન રીતે સક્રિય હોય છે, ત્યારે એ બાળક અદભુત સુરક્ષા, આત્મગૌરવ અને આત્મવિશ્વાસ સાથે મોટું થાય છે. બાળકો જ્યારે પોતાના માતા-પિતાને એક ટીમ તરીકે સાથે મળીને નિર્ણયો લેતા જુએ છે, ત્યારે તેમનો દુનિયાનો સામનો કરવાનો ઉત્સાહ બમણો થઈ જાય છે.

આત્મવિશ્વાસ રાતોરાત નથી આવતો, તેને સમય આપીને સીંચવો પડે છે. પછી ભલે તે બાળકનું પહેલું પગલું હોય કે કોઈ કિશોર પર પરીક્ષાનું દબાણ હોય. બાળકો જ્યારે ભૂલો કરે, ત્યારે તેમને ટોકવાને બદલે ફરી પ્રયાસ કરવાની આઝાદી આપવી જોઈએ. આપણે કોઈ 'પરફેક્ટ' બાળક નથી બનાવવું, પણ એક એવું આત્મવિશ્વાસુ વ્યક્તિત્વ ઘડવું છે જે પોતાની ખામીઓ છતાં પોતાની જાત પર ભરોસો રાખે.